Amarantos of Kalambaka: A life defined by orphanhood, war, and survival

[00:01] N.E.  Είμαι η Εσμεράλντα Ντουντούσι Βιβλιοθηκονόμος, δουλεύω εδώ στη Βιβλιοθήκη, είμαστε στη Βιβλιοθήκη Καλαμπάκας τώρα, δουλεύω, εργάζομαι εδώ. Σήμερα  είναι 6 Μαΐου του 2025 και είστε εδώ για να μιλήσουμε, να μας πείτε κάποια πράγματα για τη ζωή σας. Θέλω να μου πείτε το όνομά σας, το έτος γέννησης και τον τόπο γέννησης. Το όνομά σας, ποιο είναι το όνομα σας;

[00:40] Σ.Γ. Γιώργος

[00:41] Ν.Ε. Επίθετο;

[00:42] Σ.Γ. Στούμπης

[00:43] Ν.Ε. Γιώργος Στούμπης σωστά; Έτος γέννησης;

[00:46] Σ.Γ. 1930

[00:47] Ν.Ε. 1930 τέλεια και τον τόπο; Από πού είστε; Τον τόπο γέννησης

[00:53] Σ.Γ. Από που είμαι; Αμάραντος Καλαμπάκας [Το Αμάραντο είναι χωριό και έδρα ομώνυμης τοπικής κοινότητας, της δημοτικής ενότητας (τέως δήμου) Καστανιάς, του δήμου Μετεώρων, της περιφερειακής ενότητας (τέως νομού) Τρικάλων, στην περιφέρεια Θεσσαλίας]

[00:56] Ν.Ε. Αμάραντος Καλαμπάκας εξαιρετικά. Θέλετε να μου πείτε λίγα λόγια για την οικογένεια σας; Για τον τόπο σας; Να ξεκινήσουμε από αυτό; Είστε πόσα αδέρφια; Γονείς, φίλοι θέλετε να ξεκινήσουμε από αυτό;

[01:10] Σ.Γ. Ναι αδέρφια εγώ, ο πατέρας μου που πέθανε το 1942 και μας άφησε, έχω τρεις (3) αδερφές, είχα 3 αδερφές, η μάνα 4 και εγώ 5

[01:27] Ν.Ε. Άρα 5 αδέλφια;

[01:28] Σ.Γ. 3 αδερφές και εγώ 4

[01:30] Ν.Ε. 4 ωραία, όλοι στον Αμάραντο μεγαλώσατε; Όλοι γεννηθήκατε και μεγαλώσατε στον Αμάραντο;

[01:38] Σ.Γ. Ναι

[01:39] Ν.Ε. Ζήσατε εκεί όλα τα χρόνια, όλοι σας;

[01:41] Σ.Γ. Μέχρι τα 50 χρόνια

[01:44] Ν.Ε. Μέχρι τα 50 και φύγατε από εκεί;

[01:46] Σ.Γ. Εγώ έφυγα, οι άλλοι η μια παντρεύτηκε έμεινε στη Λάρισα, η άλλη έμεινε μόνιμα στον Αμάραντο και η άλλη είναι στα Τρίκαλα.

[01:55] Ν.Ε. Ωραία, θέλετε να μου πείτε λίγο για τα παιδικά σας χρόνια . Πήγατε σχολείο; Τι κάνατε;

[02:07] Σ.Γ. Τότε σχολείο εγώ, το 1940-42 αρρώστησα τι δεν πήγα μέχρι τρίτη δημοτικού

[02:20] Ν.Ε. και μετά τι κάνατε; Δουλέψατε

[02:23] Σ.Γ. Βεβαίως δουλεύαμε στα δάση, στο σκάψιμο δώθε εκείθε (εννοεί από εδώ και από εκεί) όταν μεγαλώσαμε και γίναμε 15-16, 17-18 χρονών από τα 20 και πάνω

[02:40] Ν.Ε. Δουλέψατε στα χωράφια;

[02:44] Σ.Γ. στα χωράφια ναι, μια χρονιά από το 1951 πήγα γαλατάς, μετά πήγα στα ξύλα το 1952 υλοτομείες, το 1953 πήγα στρατιώτης στην Καλαμάτα από την Καλαμάτα στο Νευροκόπι και στα σύνορα, στα βουλγαρικά σύνορα. Υπηρέτησα 15 μήνες ήμουν προστάτης οικογενείας. Γύρισα πίσω μετά στο χωριό που απολύθηκα το 1954. Δούλευα στα ξύλα 3-4 μήνες μετά γυρνούσα πάλι στο χωριό. Μετά έφτιαξα προβατάκια, γίδια μαζί με τις αδερφές μου. Παντρεύτηκε η μια, μετά από 5 χρόνια παντρεύτηκε η δεύτερη, μετά από ‘κανα 2 χρόνια παντρεύτηκε η Τρίτη στην τέταρτη παντρεύτηκα εγώ μεγαλύτερος τελευταίος παντρεύτηκα για να παντρέψω τις αδερφές μου, να φύγουν από εμένα και μετά εγώ να παντρευτώ. Μετά παντρεύτηκα έκανα 3 παιδιά τον Τάκη, τον Βασίλη και τον Σωτήρη και αυτοί έκαναν άλλος δύο, τρία παιδιά.

[04:28] Ν.Ε. Στον Αμάραντο έτσι ; εκεί μεγάλωσαν τα παιδιά σας;

[04:30] Σ.Γ. Εδώ κάτω τα παιδιά

[04:32] Ν.Ε. Εδώ κάτω όταν λέτε; Στα Τρίκαλα;

[04:35] Σ.Γ. Στα Τρίκαλα εδώ  όχι επάνω εκεί. Εγώ έφυγα από επάνω μετά που παντρεύτηκα το 1965, το 1980 ήρθα στα Τρίκαλα, το 1978-79 για την ακρίβεια.

[04:56] Ν.Ε. Εδώ ασχοληθήκατε με κάτι άλλο όταν ήρθατε στα Τρίκαλα; Κάνατε κάτι άλλο;

[05:03] Σ.Γ. Εδώ ήμουν στις οικοδομές, οικοδομικές υπηρεσίες. Αγόρασα οικόπεδο, φτιάξαμε σπίτι και μείναμε τα αγόρασα προτού να έρθουμε από πάνω (εννοεί τον Αμάραντο) και ήρθαμε εδώ και είχαμε ένα σπίτι και καθίσαμε εδώ. Και το 1990 μετά στα 60 χρόνια πήρα τη συνταξούλα μου. Μέχρι τότε από το 1980 και μέχρι το 1990, 20 χρόνια σχεδόν πότε στον Αμάραντο πότε στα Τρίκαλα. Μέχρι το 1996 δούλευα κατά την Καρδίτσα κατά ‘δω κατά ‘κει στην οικοδομή μετά σταμάτησα ήμουν στα Τρίκαλα μόνιμος. Είχα άλλες παθήσεις (εννοεί ασθένειες) έκανα εγχειρήσεις. Το 1986 έπαθα γαστρορραγία έκανα εγχείρηση.

[06:36] Ν.Ε. Να σας ρωτήσω θυμάστε κάποιο έθιμο, κάποια παράδοση που ακολουθούσατε τότε στον Αμάραντο; Μια παράδοση και ένα έθιμο κάτι που να σας έχει μείνει μια εμπειρία αξέχαστη από την οικογένειά σας όταν ήσασταν μικρός, κάτι ιδιαίτερο; Πως γιορτάζατε; Που γλεντούσατε;

[07:11] Σ.Γ. Κοίταξε το 1942 πέθανε ο πατέρας μου, κατοχή, Γερμανοί, Αντάρτες το ένα τ’ άλλο με την μάνα μου εκεί. Όλο πορεύαμε (εννοεί πως πορευόταν, πως ζούσαν) μα με λίγο αλεύρι, με λίγο σκάψιμο, μα λίγο έτσι, μα μας έδιναν από εδώ και από εκεί πρόνοιες, κάποια βοηθήματα

[07:31] Ν.Ε. Δύσκολα χρόνια δηλαδή;

[07:32] Σ.Γ. Δύσκολα

[07:34] Ν.Ε. Θα μας πείτε λίγα λόγια για την κατοχή;

[07:37] Σ.Γ. Στην κατοχή και να είμαστε και ορφανοί και ο άλλος ο κόσμος φτώχεια είχαν όλοι αλλά εμείς πιο χειρότερα που ήμασταν και ορφανοί πιο χειρότερα. Γιατί ο πατέρας μας αν ζούσε κάτι θα μας έφερνε, 20 οκάδες καλαμπόκι να από εδώ και από εκεί πορεύαμε (πορευόμασταν) και εμείς με την μάνα μου, ήταν καλή η μάνα μου μας ζούσε. Λίγο γαλατάκι, λίγο τσουκνίδια, λίγο ψωμάκι, λίγο σκάψιμο, λίγο φασόλια τα περάσαμε τα χρόνια έτσι.

[08:20] Ν.Ε. Να σας ρωτήσω πως ήταν τα πανηγύρια;

[08:24] Σ.Γ. Τα πανηγύρια ήταν 15 Αυγούστου κάναμε πανηγύρια, χορούδια (εννοεί χορούς) ας ήταν και φτώχεια ας ήταν νταμπαρ ντουμπαρ (εννοεί τον ήχο από τα νταούλια) και πάλι γελούσαμε, είχαμε και κανένα δίφραγκο δίναμε στα όργανα

[08:45] Ν.Ε. Πού δίνατε; Στα όργανα είπατε το δίνατε το δίφραγκο;

[08:51] Σ.Γ. Στα όργανα όταν είχαμε κανένα φράγκο πότε καθόλου πότε έτσι (εννοεί χρήματα) κερνούσαμε.

[09:04] Σ.Γ. Το αντάρτικο

[09:05] Ν.Ε. Ναι το αντάρτικο πείτε μας τι θυμάστε;

[09:09] Σ.Γ. Βγήκαν οι αντάρτες, οι Γερμανοί ήταν εμείς ήμασταν πάνω στο χωριό. Έπιασαν οι αντάρτες 80 Γερμανούς στο Σαραντάπορο [Το Σαραντάπορο είναι ιστορικός οικισμός της Θεσσαλίας στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας] τους πήγαν πάνω στα Δολιανά [Τα Δολιανά είναι ορεινό χωριό του Νομού Τρικάλων. Είναι κτισμένα σε υψόμετρο 1.200 μέτρων στις πλαγιές της νότιας Πίνδου και αποτελούν έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Θεσσαλίας.] στον Ασπροπόταμο [Η Κοινότητα Ασπροποτάμου υπήρξε οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης α’ βαθμού της Ελλάδας, στο νομό Τρικάλων. Λειτούργησε από το 1999 έως το 2010 με βάση το Σχέδιο Καποδίστριας. Συστάθηκε με τη συνένωση των προϋπαρχουσών κοινοτήτων Αγίας Παρασκευής, Ανθούσης, Καλλιρρόης, Καταφύτου, Κρανέας, Πολυθέας, Στεφανίου και Χαλικίου, οι οποίες αποτέλεσαν τα κοινοτικά (από το 2006 τοπικά) διαμερίσματα της νέας Κοινότητας. Έδρα της Κοινότητας ορίστηκε ο οικισμός Καλλιρρόη.]το καλοκαίρι, τους σκότωσαν 80 Γερμανούς την άνοιξη. Μετά τον Οκτώβριο του 1943 σαν κάνουν σ’ απάνω οι Γερμανοί (εννοεί πήγαν οι Γερμανοί επάνω στο χωριό) έκαψαν τα σπίτια όλα, τα χωριά όλα και όποιον έβρισκαν σκότωναν για τον αντίπαλο που τους σκότωσαν (εννοεί για αντίποινα). Οι αντάρτες τροφοδοτούνταν από τους Εγγλέζους, οι Εγγλέζοι βοηθούσαν τους αντάρτες, χτυπάτε τους Γερμανούς και εμάς να μας κάνουν σάρα και μάρα (εννοεί οι Γερμανοί να προβούν σε αντίποινα απέναντι στον άμαχο πληθυσμό για οποιοδήποτε σαμποτάζ από τους αντάρτες)

[10:02] Ν.Ε. Τι θυμάστε στον Αμάραντο; Τι είχε συμβεί με το αντάρτικο; Με τους Γερμανούς; Θυμάστε κάποιες σκηνές; Είχε συμβεί κάτι που το θυμάστε έντονα και σας είχε στιγματίσει; Κάποια ιστορία;

[10:27] Σ.Γ. Στο χωριό το 1943 επί τρείς τέσσερις (3-4) μήνες διατηρούσε το ΕΛΑΣ[Ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (Ε.Λ.Α.Σ.) ήταν το στρατιωτικό σκέλος του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ) κατά την τριπλή κατοχή της Ελλάδας. Ο ΕΛΑΣ ήταν η μεγαλύτερη και μαζικότερη αντιστασιακή οργάνωση στην Ελλάδα, στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου], το αντάρτικο νοσοκομείο. Ήρθαν οι Γερμανοί το έκαψαν, έφυγαν και οι αντάρτες όλοι. Εγώ ήμουν παιδάκι δεκατρία (13) χρονών κουβαλούσα νερό στο χωριό δεν υπήρχαν υδραγωγεία από την βρύση και έτρωγα ψωμί ε καλά περνούσα και εγώ σάμπως ήμουν αντάρτης; Έτρωγα τρεις (3) μήνες, μετά ήρθαν οι Γερμανοί πήγαμε στο βουνό οχτώ (8) μέρες στο βουνό γιατί μας κυνηγούσαν οι Γερμανοί που να μας βρουν. Έφυγαν οι Γερμανοί τι να βρούμε; Στάχτη όλα τα σπίτια, ότι μπορέσαμε άλλοι που ήταν μεγάλοι κάτι παραμέρισαν (εννοεί οι μεγαλύτεροι ότι απέμεινε προσπάθησαν να το διαφυλάξουν) και εγώ μικροί ήμασταν όλοι την άλλη την ημέρα, οι μεγάλοι πήραν χαμπάρι (αντιλήφθηκαν) πρωτύτερα (νωρίτερα) εγώ την τελευταία ημέρα από το πρωί μέχρι το μεσημέρι. Το μεσημέρι ήρθαν οι Γερμανοί όσα μπορέσαμε βγάλαμε κάποια (εννοεί ότι οι μεγαλύτεροι κατάλαβαν ότι θα ερχόταν οι Γερμανοί για αντίποινα και ότι κατάφεραν διέσωσαν, αυτός και άλλοι που ήταν μικροί δεν αντιλήφθηκαν τι θα γινόταν και την τελευταία στιγμή προσπάθησαν να διασώσουν ότι μπορούσαν από την περιουσία τους). Είχαμε και λίγο καλαμπόκι επάνω κρεμασμένο που το σκάψαμε την άνοιξη για να το φάμε. Θα μας κάψουν το σπίτι; Να πάρουμε το καλαμπόκι; Μας φαινόταν παράξενο. Κάηκε και το σπίτι, χάθηκε και το καλαμπόκι χάθηκαν και όλα, Σαν άρχισαν οι βροχές μετά, να βροχές (εννοεί μεγάλης έντασης βροχές). Ήταν ένα σπίτι εκεί στη γειτονιά περάσαμε οχτώ (8) ημέρες μετά πήγαμε και στεγαστήκαμε στο καμένο το σπίτι, τα τείχια σ’απανω (εννοεί ότι οι τοίχοι είχαν απομείνει όρθιοι) βάλαμε τα τσίγκια (τσίγκινα κομμάτια/λαμαρίνες) και μπήκαμε μέσα και σκεπαστήκαμε όλοι.

**Επεμβαίνει ο γιός του, που είναι παρών στην συνέντευξη για να βοηθήσει τη συζήτηση.

[12:24] Γιος Σ.Γ. Που πήγε η Χρυσίτσα και η Βαγγελίτσα (αναφέρεται στις αδερφές του πατέρα του) που πήγαν και κρύφτηκαν; Στην καλύβα κάτω; Το χωριό που πήγε; Που πήγε ο κόσμος;

[12:37] Σ.Γ.  Εμείς μόλις ήρθαν οι Γερμανοί ήρθαν απέναντι με τα όπλα, προτού να έρθουν οι Γερμανοί είπαμε πάτε εσείς κάτω εκεί που κρύψαμε τα ρούχα μικρά κοριτσάκια ήταν αυτά και εμείς εδώ. Εμείς αφού ερχόταν οι Γερμανοί από επάνω που να πάμε κάτω κόψαμε πέρα και αυτά έμειναν εκεί και μετά την άλλη ημέρα η μάνα μου να έβλεπες τα κορίτσια μου, τα κορίτσια μου ξεκίνησα εγώ με την μάνα μου πάλι ήμουν 13 χρονών και σιγά σιγά πήγαμε εκεί που είχαμε κρυμμένα τα πράγματα. Το ευτύχημα που τα βρήκαμε εκεί που είχαμε τα πράγματα. Πήγαν αυτοί στο χωριό (εννοεί οι Γερμανοί) συναντήθηκαν, ξαναήρθαν πάνω πήγαν πάλι στο χωριό αλλά έτυχε που πήγαμε και τις βρήκαμε εκεί που τις είπαμε να πάνε, τις πήραμε και τις είχαμε κοντά μας.

[13:45] Γιός Σ.Γ.: Που τις βρήκατε την Βαγγελίτσα και την Χρυσίτσα; Που ήταν;

[13:53] Σ.Γ. Εκεί ξημέρωσαν την νύχτα

[13:54] Γιός Σ.Γ.: Σε ποιο μέρος;

[13:56] Σ.Γ. Στο πλόφο (εννοεί περιοχή στον Αμάραντο) κάτω εκεί

[13:59] Γιός Σ.Γ.: Και τα πράγματα ποιος τα έκρυψε εκεί κάτω;

[14:03] Σ.Γ. Όλος ο μαχαλάς (εννοεί η γειτονιά) ο δικός μας έβγαλαν τα πράγματα όσα μπορούσαν να τα κρύψουμε λίγο παρακάτω για να μην τα κάψουν οι Γερμανοί

[14:12] Γιός Σ.Γ.: Και η Βαγγελίτσα με την Χρυσίτσα ήταν εκεί 2 μέρες, 1 μέρα πόσο έκατσαν εκεί;

[14:21] Σ.Γ. Έκατσαν

[14:22] Γιός Σ.Γ.: Μόνα τους

[14:23] Σ.Γ. Μόνα τους τι να κάνουν;

[14:27] Γιός Σ.Γ.: Πόσο χρονών ήταν η Βαγγελίτσα με την Χρυσίτσα;

[14:31] Σ.Γ. 4 χρονών ήταν Βαγγελίτσα και 7 η άλλη

[14:38] Γιός Σ.Γ.: Οι Γερμανοί τα βρήκαν τα κορίτσια αυτά ;

[14:40] Σ.Γ. Τα βρήκαν αλλά δεν τα πείραξαν, μετά από 3-4 μέρες δεν είχαμε πάλι να φάμε, έρχεται η μάνα μου με τα κορίτσια να πάρουν τίποτα, βρήκαν την μάνα μου εκεί στα πράγματα οι Γερμανοί. Ενώ της είπα της μάνας μου εγώ, κοίταξε άμα θα έρθουν οι Γερμανοί, μου έκοβε το κεφάλι, θα πεις «χαι Χίτλερ», 13 χρονών και ήξερα τα πράγματα. Δεν τη σκότωσαν οι Γερμανοί.

[15:22] Γιός Σ.Γ.: είπαν να την σκοτώσουν; Ήθελαν να την σκοτώσουν ή όχι;

[15:28] Σ.Γ. ε δεν την σκότωσαν, δεν την πείραξαν, την άφησαν. Μετά έφυγαν από εκεί πέρα ποιος ξέρει τι έγινε μετά; Αυτό τον δρόμο που πήραν..

[15:42] Γιός Σ.Γ.: Ποιο δρόμο;

[15:43] Σ.Γ. Από το δρόμο κάτω να πάνε στο Περιβόλι [Το Περιβόλι, είναι ορεινό χωριό της περιφερειακής ενότητας Γρεβενών], ξέρεις το Περιβόλι;

[15:48] Γιος: Το ξέρω

[15:50] Σ.Γ. Στο Περιβόλι ναι και από εκεί  να κάνουν προς τα πάνω στο Ζαπάνι (Το “Ζαπάνι” αναφέρεται σε περιοχές γύρω από τα Τρίκαλα, κοντά σε χωριά όπως ο Πλάτανος, αλλά δεν είναι ο επίσημος οικισμός, ο οποίος πιθανώς είναι η παλιά ονομασία για κάποιο χωριό που μετονομάστηκε)

[16:54] Σ.Γ. Στην Καστανιά [Η Καστανιά είναι ορεινό χωριό της Πίνδου με υψόμετρο 850 μέτρων, σε απόσταση 34 χιλιόμετρα δυτικά της Καλαμπάκας] σκότωσαν 70 άτομα πήγαν εκεί στα βουνά πέρα

[16:59] Γιός: Την Καστανιά την έκαψαν;

[17:01] Σ.Γ. Την έκαψαν

[17:03] Γιός: Ποια χρονιά την έκαψαν;

[17:04] Σ.Γ. Εκείνη την χρονιά, αρχές Οκτώβρη Καστανιά και Αμάραντο και τ΄άλλα χωριά από πίσω, 1943 τον Οκτώβριο μήνα

[17:24] Σ.Γ. Μετά το 1943, το 1944 ήρθαν ξανά οι Γερμανοί γιατί πήγαν οι δικοί μας από Καστανιά, Αμάραντο να πιάσουν ένα Γερμανό όμηρο από την Παναγία Κουτσούφλιανη (Η Κουτσούφλιανη είναι το μεγαλύτερο από τα δέκα χωριά της ορεινής Καλαμπάκας. Βορειοδυτικά του νομού Τρικάλων και πάνω στα σύνορα των περιφερειών της Θεσσαλίας, της Ηπείρου και της Μακεδονίας (υπάγεται στην επαρχία Καλαμπάκας). Το χωριό είναι πυκνοκατοικημένο, τα σπίτια του κτισμένα με σχέδιο πόλεως, ξεχωρίζει ανάμεσα στα βουνά του Ζυγού και των Χασίων, δίπλα στην εθνική οδό Τρικάλων – Ιωαννίνων.) δεν μπόρεσαν να τον πιάσουν βρήκαν μόνο πήραν το βόλι. Ένας γερμανόφιλος Έλληνας που ήταν φίλος με τους Γερμανούς τους πήρε μετά από εκεί και ήρθαν στα χωριά μας, ήταν τρια σπίτια στο χωριό μας τα έκαψαν, ήρθαν και στην Καστανιά σκότωσαν και κάτι ανθρώπους αυτά έγιναν. Πόλεμος να μην δουν τα μάτια σου, κατοχές που είχαμε τότε εμείς .

[18:20] Ν.Ε. Ποια χρονιά έγινε αυτό; Πότε έγινε αυτό;

[18:26] Σ.Γ. Το 1943, τον Οκτώβριο μήνα, Νοέμβριο. Από εκεί από κάτω όλοι στο καμένο σπίτι έλεγε ο κόσμος θα σας πλακώσει, εμείς ορφανοί τα τείχια (οι τοίχοι) θα πέσουν να σας πλακώσουν και τα τσίγκια (οι λαμαρίνες) αλλά ήταν γερά αυτά δεν έπαθαν τίποτα από κάτω εμείς εκεί, ε την περάσαμε. Λέγανε εδώ στα Τρίκαλα κάτι δίνουν, κάτι κάνουν (εννοεί κάποια υλική βοήθεια) ε πορέψαμε έτσι (πορευτήκαμε)

[19:03] Ν.Ε. Άρα κάηκε το σπίτι;

[19:08] Σ.Γ. Κάηκαν όλα

[19:10] Ν.Ε. Και μετά τι κάνατε;

[19:12] Σ.Γ. Μετά το 1943 που κάηκε, το 1945 μετά το καλοκαίρι που έφυγαν οι Γερμανοί ήρθε η στέγαση εδώ από το κράτος κάτι βοηθούσε και είχαμε προσωρινή στέγαση και βοηθούσαν, μας έφτιαχναν σπιτάκια στο χωριό από εδώ και από εκεί, μας διόρθωναν το κράτος μας τα διόρθωναν και μπήκαμε μέσα σιγά σιγά (εννοεί την βοήθεια από την UNRA) το 1945. Το 1947 βγήκε δεύτερο αντάρτικο γιατί έφυγαν οι Γερμανοί διαλύθηκε το πρώτο αντάρτικο, μόλις έφυγαν οι Γερμανοί ήρθαν οι Εγγλέζοι στην Αθήνα, ε διαλύθηκε το αντάρτικο το πρώτο και βγήκε δεύτερο αντάρτικο μετά το ’47 μέχρι το 1949 σχεδόν τρία (3) χρόνια, τέσσερα (4) μάλλον (αναφέρεται στον εμφύλιο πόλεμο).  Και μετά ήρθε το 1950 ξεκίνησε ο Ασπροπόταμος μετά από λίγο και έβαλε υλοτομίες, δρόμους

[20:32] Ν.Ε. Ποιος ξεκίνησε;

[20:37] Σ.Γ. Ασπροπόταμος λέγεται η τοποθεσία εκεί επάνω, η περιοχή εκείνη εκεί. Δουλεύαμε κανα δύο (2), τρείς (3)  μήνες εκεί, ε χρόνο με τον χρόνο προχώρησε και η επιστήμη μετά δεν υπήρχαν αυτοκίνητα από τότε και μετά έγιναν και αυτοκίνητα και μηχανήματα πολλά

[21:04] Ν.Ε. Μέχρι τότε με τι μετακινούσασταν; Με άλογα; Γαϊδούρια;

[21:08] Σ.Γ. Υπήρχε ένα τηλέφωνο στο χωριό το 1960-70 σχεδόν με ένα τηλέφωνο δεν υπήρχαν τηλέφωνα μετά ήρθαν

[21:26] Ν.Ε. Αυτοκίνητα υπήρχαν;

[21:28] Σ.Γ. Πού αυτοκίνητα

[21:30] Ν.Ε. Τι είχατε; Γαϊδούρια, άλογα;

[21:33] Σ.Γ. Άλογα, Γαϊδούρια όποιος είχε τέτοια ήταν ο πρώτος νοικοκύρης εμείς ορφανοί που ήμασταν τι να είχαμε τίποτα. Είχαμε ένα μουλαράκι, ψόφησε και αυτό, φαρμακώθηκε

[21:54] Ν.Ε. Μου είπατε ότι υπηρετήσατε στο στρατό, πόσα χρόνια; Που υπηρετήσατε εκεί;

[22:15] Σ.Γ. Το 1954

[22:17] Ν.Ε. Και για πόσο καιρό;

[22:18] Σ.Γ. Για οχτώ (8) μήνες, ήμασταν στο φυλάκιο στην εξοχή, δεκαπέντε (15) μήνες υπηρέτησα εγώ, τρείς (3) μήνες στην Καλαμάτα, άλλους τρείς (3) μήνες εδώ στο Δρέπανο Το Δρέπανο, παλαιότερα γνωστό ως Καρατζιλάρ, είναι χωριό του δήμου Κοζάνης, της Περιφερειακής Ενότητας Κοζάνης. Βρίσκεται σε απόσταση 8 χλμ. βορειοανατολικά της Κοζάνης], στην Κοζάνη [Η Κοζάνη είναι πόλη της Μακεδονίας, έδρα του ομώνυμου Δήμου και πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Κοζάνης.] μετά στην Δράμα [Η Δράμα είναι πόλη της ανατολικής Μακεδονίας, έδρα του Δήμου Δράμας], τέρμα Νευροκόπι [Νευροκόπι είναι κωμόπολη της Μακεδονίας ανήκει στη Περιφερειακή Ενότητα Δράμας της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.], έξω στην εξοχή βλέπαμε τα βουλγαρικά χωριά

[22:46] Ν.Ε. Τι θυμάστε από εκείνα τα χρόνια, από τα χρόνια του στρατού;

[22:50] Σ.Γ. Φυλάγαμε εκεί, καθόμασταν στο φυλάκιο από εκεί Βούλγαροι από εδώ εμείς που επιτρέπαν τότε να πατήσεις καθόλου στο βουλγαρικό καθόλου αυτοί στο ελληνικό κρυφά νύχτα αν πηγαίναμε τέτοια κατοχή τέτοια πράγματα ήταν τότε. Τώρα είναι ελεύθερα πέρα για πέρα όλα τα κράτη, όλοι πηγαίνουν όπου θέλουν. Σας είπα μερικά πράγματα.

[23:35] Ν.Ε. Μου είπατε μερικά πράγματα θα ήθελα να μου πείτε κάποια παραπάνω για την κατοχή, κάποια ιστορία αν όχι δική σας από κάποιον συγχωριανό στον Αμάραντο, από κάποιο συγγενή κάτι που να έχει ζήσει κατά τη διάρκεια της κατοχής, από άλλες οικογένειες τι θυμάστε;

[24:08] Σ.Γ.  Ε σηκώθηκαν τότε επί κατοχή ήταν ένας αντισυνταγματάρχης και ήθελε να κάνει οργάνωση εκεί να χτυπήσει τους Γερμανούς, ήρθαν οι άλλοι από την Λάρισα αντάρτες τους διέλυσαν αυτοί επικράτησε αυτή η ομάδα ε τέτοια πράγματα για να χτυπήσουν τους Γερμανούς. Μας έβαλαν οι Εγγλέζοι κάντε ομάδες αυτοί έδιναν κάτι λίρες κάτι παπούτσια κάτι ρούχα τροφοδοτούσαν την Ελλάδα, τους  Έλληνες να επαναστατήσουν, να χτυπήσουν τους Γερμανούς, να εμποδίσουν γι’ αυτούς να μην μπορούν να πάνε να τους χτυπήσουν. Εμάς να μας κάνουν ότι ήθελαν.

[24:13] Ν.Ε. Ο αντισυνταγματάρχης που είπατε από που ήταν αυτός; Από που ήρθε;

[24:20] Σ.Γ. Ντόπιος, από εδώ ήταν

[24:22] Ν.Ε. Ντόπιος; Του χωριού;

[24:23] Σ.Γ. Ναι από εκεί ήρθαν

[24:24] Ν.Ε. Από εκεί ήταν και τι έκανε αυτός; Ξεσήκωσε όλες τις οικογένειες;

[24:29] Σ.Γ.  Αυτόν τον αντισυνταγματάρχη του διέλυσαν την ομάδα, τον πήραν κοντά οι άλλοι αντάρτες, τον είχαν στρατηγό. Με ποιότητα άνθρωπος.

[24:44] Ν.Ε. Και τι έκανε στο χωριό σας;

[24:45] Σ.Γ. Ήταν στο αντάρτικο εκεί, αρρώστησε και αυτός εκεί, ηλικιωμένος ήταν σάμπως ήταν νέος; Ήταν ηλικιωμένος, χοντρός ήταν έπαθε ημιπληγία μετά τροφοδοτούνταν στο σπίτι του. Στην Καστανιά δίπλα στο χωριό ήταν ας πούμε έδρα, μεραρχία του ΕΛΑΣ. Ήρθαν οι Γερμανοί μετά στεκόταν και αυτός μέσα στο σπίτι να φυλαχτεί, μέχρι που διέφυγε από τον Ασπροπόταμο πάνω και από εκεί χέρι σε χέρι οι αντάρτες τον πήγαν στην Αθήνα στο νοσοκομείο και πέθανε στο νοσοκομείο.

[25:37] Ν.Ε. Και έκτοτε; Είχατε άλλο αντισυνταγματάρχη;

[25:46] Σ.Γ. ‘Όχι, είχαμε έναν ταγματάρχη. Αυτόν τον πήραν το δεύτερο αντάρτικο (στον Εμφύλιο Πόλεμο), τον πήραν και τον καθάρισαν (εννοεί τον σκότωσαν). Τον άλλον τον Αντισυνταγματάρχη που ήταν άρρωστος τον πήραν οι αντάρτες χέρι σε χέρι  και τον πήγαν στο νοσοκομείο στην Αθήνα ας ήταν οι Γερμανοί δεν ξέρω πως τον έφεραν και το 1944 τέλος Νοέμβρη αρχές Δεκέμβρη εκεί πέθανε. Αυτός ο ταγματάρχης μετά με το δεύτερο αντάρτικο το 1947 τον πήραν και τον σκότωσαν στο Νεραϊδοχώρι [Το Νεραϊδοχώρι  είναι ορεινό χωριό του νομού Τρικάλων], στο δεύτερο αντάρτικο (εννοεί στον Εμφύλιο Πόλεμο)

[26:35] Ν.Ε. Πού τον σκότωσαν; Που είπατε;

[26:42] Σ.Γ. Οι αντάρτες στο Νεραϊδοχώρι, μετά πήραν και τον Πρόεδρο τον δικό μας από το χωριό μας και αυτόν τον καθάρισαν (εννοεί τον σκότωσαν)

[27:03] Ν.Ε. Είχε πολλούς κατοίκους ο Αμάραντος; Είχε πολλές οικογένειες;

[27:14] Σ.Γ. Ε ήταν 150, τώρα δεν υπάρχει τίποτα 7-8 άτομα, ε το καλοκαίρι λιγάκι συγκεντρώνονται για παραθέριση επειδή κάνει ζέστη κανα δύο μήνες

[27:43] Ν.Ε. Θυμάστε καμιά ιστορία που να σας έχουν διηγηθεί, να σας έχουν πει, κάποια ιστορία με ληστές με οτιδήποτε θυμάστε κάτι;

[28:11] Σ.Γ. Με την κατοχή ήταν το αντάρτικο 1943-44 όλα τα παιδιά που ήταν εκεί ερωτευτήκαν ο ένας με τον άλλο μεταξύ τους εκεί  κατοχή ήταν

[28:37] Ν.Ε. Περιορισμένα τα πράγματα, θέλετε να μου πείτε τώρα αν θυμάστε κάποιο παραμύθι, κάποια ιστορία που λέγατε εκεί τα βράδια για να ξεγελάσετε λίγο τον εαυτό σας, θυμάστε κάτι ή όταν πηγαίνατε στα χωράφια;

[29:04] Σ.Γ. Στο χωριό εκεί με παραμύθια την περνούσαμε αλλά δεν θυμάμαι με παραμύθια περνούσαμε την ώρα.

** Παρεμβαίνει και πάλι ο γιός του συνεντευξιαζόμενου που τον συνοδεύει και του κάνει την ερώτηση

[29:11] Γιός: Πατέρα πως γίνονταν τα προξενιά τότε μπορείς να μας πεις τα προξενιά ποιος τα έκανε;

[29:17] Σ.Γ. (γελάει) ε άμα είχα εγώ το κορίτσι παραδείγματος χάριν δεν κάναμε τίποτα τότε την εποχή εκείνη δεν είναι ότι υπήρχε φτώχεια ήθελε να δώσεις και λεφτά, όποιος είχε περισσότερα λεφτά θα παντρευόταν, θα έπαιρνε κανένα καλύτερο παιδί ας πούμε

[29:46] Γιός: ήθελαν μεγάλη προίκα;

[29:49] Σ.Γ. Ανάλογα τι είχε ο καθένας αλλά κάτι ήθελε να δώσεις, όποιος είχε περισσότερα τον προτιμούσαν και οι άλλοι γιατί είχε περισσότερα λεφτά

[30:04] Γιός: Ήταν προξενητάδες; Ποιοι έκαναν την δουλειά αυτή;

[30:08] Σ.Γ. Όχι τίποτα δεν ήταν

[30:14] Σ.Γ. Ερχόμασταν από τον Αμάραντο να έρθουμε στα Τρίκαλα να πάρουμε 10 οκάδες σιτάρι, 10 οκάδες καλαμπόκι φορτωμένοι από τα Τρίκαλα ή από την Καλαμπάκα να πάμε στον Αμάραντο να τα φάμε. Ποτάμια δεν υπήρχαν τίποτα ούτε γέφυρα ούτε τίποτα που να βρούμε γέφυρα να περάσουμε; Μέσα από το ποτάμι άλλοι έχουν πνιγεί μέσα στο ποτάμι, έχουν πνιγεί άνθρωποι μέσα στο ποτάμι όταν είχε πολύ νερό. Δύσκολα χρόνια περνάγαμε εδώ τότε.

[30:51] Γιός: Το κράτος βοηθούσε; Έδινε τίποτα το κράτος τότε;

[30:56] Σ.Γ. Ε τι να δώσει; Κάτι έδινε

[31:00] Γιός: Η UNRA [Ο Οργανισμός Περιθάλψεως και Αποκαταστάσεως των Ηνωμένων Εθνών ή αλλιώς –όπως είναι ευρύτερα γνωστός– UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) ήταν διεθνής οργανισμός περίθαλψης, κυρίαρχο ρόλο στον οποίο διαδραμάτιζαν οι ΗΠΑ, αλλά εκπροσωπούσε 44 έθνη] έδινε;

[31:02] Σ.Γ. Έδινε η UNRA κάτι κονσέρβες, κάτι ζάχαρες. Έστελναν με τα αυτοκίνητα παντελόνια, σακάκια έδιναν τα άλλα τα κράτη από την Αμερική

[31:16] Γιός: Στην Καλαμπάκα πως ερχόσασταν; Από πού ερχόσασταν; Υπήρχε δρόμος τότε;

[31:23] Σ.Γ. Στην Καλαμπάκα; Ε επάνω στην παραλλαγή εκεί που είναι το ποτάμι έχουμε πάει και επάνω από την Κουτουβάρδα και από τον Κλεινοβό [Ο Κλεινοβός, επίσημα γνωστός ως Κλεινό, παλαιότερα γνωστός ως Κλινοβός, είναι ορεινή κοινότητα του δήμου Μετεώρων και ανήκει στην περιφερειακή ενότητα Τρικάλων.] από εκεί να βρούμε καμιά γεφυρούλα να περάσουμε το ποτάμι

[31:38] Γιός: από τα μονοπάτια

[31:40] Σ.Γ. Μονοπάτια ναι

[31:43] Γιός: Ο δρόμος πότε έγινε για τον Αμάραντο;

[31:50] Σ.Γ. Ο δρόμος έγινε το ’50

[31:59] Γιός: η γέφυρα της παραλλαγής [η γέφυρα κατασκευάστηκε το 1952 στην επαρχιακή οδό Κλεινού – Μουργκανίου (θέση Παλιόχανο)] πότε έγινε;

[32:01] Σ.Γ. Το 1952

[32:04] Γιός: Και ο δρόμος μετά από εκεί και πάνω; Τότε;

[32:09] Σ.Γ. Ναι το 1952 έγινε η γέφυρα περνούσαν τα αυτοκίνητα μέχρι τότε μέχρι την Καστανιά, όταν δεν είχε νερό το ποτάμι [εννοεί τον ποταμό Πηνειό] περνούσαν

[32:19] Ν.Ε. Ευχαριστούμε πάρα πολύ

[32:22] Σ.Γ. Και εγώ ευχαριστώ

[32:23] Ν.Ε. που ήρθατε, που μας είπατε αυτά τα ωραία, να είστε καλά, να τα εκατοστίσετε κιόλας .