Kastania: Surviving Through Time and Challenges

[00:01] Ν.Ε. 29/1/2025 είμαστε στη Βιβλιοθήκη, στο χώρο της Βιβλιοθήκης Καλαμπάκας, είμαι η Βιβλιοθηκονόμος Εσμεράλντα Ντουντούσι και σήμερα έχουμε τον κ. Ζαχαρία Ζάχο με καταγωγή από την Καστανιά [Ορεινό χωριό της Ν Πίνδου (850 μ.) σε απόσταση 34 χλμ. Δ της Καλαμπάκας με πληθυσμό 150 άτομα το χειμώνα, που υπερβαίνουν τα 1.200 τους μήνες του καλοκαιριού]. Πείτε μας κάποια πράγματα για εσάς, πότε γεννηθήκατε αρχικά.

[00:27] Ζ.Ζ. Εγώ αν και η ημερομηνία γέννησης θεωρείται ένα ευαίσθητο προσωπικό δεδομένο, δεν διστάζω να πω ότι έχω γεννηθεί το 1950, καλοκαίρι του 1950. Γεννήθηκα βέβαια στα Τρίκαλα αλλά ο πατέρας μου Γεώργιος Ζάχος καταγόταν από την Καστανιά, εκεί γεννήθηκε  και η δε μητέρα μου, βλάχα και αυτή καταγόταν από το Χαλίκι Ασπροποτάμου [Το Χαλίκι είναι ορεινό χωριό των Τρικάλων στον Δήμο Μετεώρων.Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1.160[2] μέτρα στις πλαγιές του Λάκμου και αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Ελλάδας. Το Χαλίκι υπάγεται στον δήμο Μετεώρων από το 2011 ενώ παλαιότερα ανήκε στην Κοινότητα Ασπροποτάμου] , συνεπώς είμαι και εγώ ένας βλάχος άσχετα αν στο διάβα των χρόνων τα βλάχικα δεν κατάφερα να τα μάθω καθότι στο σπίτι ο πατέρας μου και η μάνα μου δεν συνήθιζαν να μιλάνε βλάχικα, αλλά μιλούσαν κάποιες φορές βλάχικα όταν ήθελαν να κρύψουν κάτι από εμένα. Συνεπώς δεν έμαθα τα βλάχικα να τα μιλάω. Τώρα στην Καστανιά, το χωριό μου να το πω έτσι, πηγαίναμε τα καλοκαίρια και μάλιστα γεννήθηκα 22 Ιουλίου του 1950 το αμέσως επόμενο καλοκαίρι από ότι μου έχουν διηγηθεί οι γονείς μου και η γιαγιά μου από τον πατέρα μου πηγαίναμε για ξεκαλοκαιριό (εννοεί για όλο το καλοκαίρι) στο χωριό. Δηλαδή σε ηλικία 1 έτους ήδη εγώ ανέβηκα στην Καστανιά για να περάσουμε το καλοκαίρι μαζί με τη μάνα μου, ο πατέρας μου βέβαια δούλευε στα Τρίκαλα, με τη γιαγιά μου και μάλιστα η διήγηση που μου έχει μείνει και μου την έλεγαν και η γονείς μου και η γιαγιά μου, η οποία έζησε πάνω από 100 ήταν ότι το λεοφωρείο τους άφησε κάτω εκεί που αρχίζουν οι στροφές του μπούφου που λέμε εμείς, μια τοποθεσία γιατί δεν μπορούσε να ανέβει παραπάνω και η γιαγιά μου με πήρε αγκαλιά, εγώ 1 έτους από τις στροφές κάτω και με ανέβασε πάνω στο χωριό. Τότε βέβαια μέναμε σ’ ένα σπίτι όπου στοιβαζόμασταν όλοι σ’ ένα το πολύ δύο δωμάτια. Έκτοτε ανελλιπώς κάθε καλοκαίρι ανεβαίναμε στο χωριό μέχρι που πέρασα στο Πανεπιστήμιο στη Γεωπονική Σχολή Θεσσαλονίκης και τότε βέβαια ανεβαίναμε στο χωριό, τελείωσα την Γεωπονική και μετά πηγαίνοντας στο στρατό και ψάχνοντας να βρω επαγγελματική απασχόληση, υπήρξε ένα διάστημα όπου δεν ανεβαίναμε στο χωριό.

[03:17] Τώρα τι θυμάμαι από εκείνα τα χρόνια. Κατ’ αρχήν πρέπει να πω ότι ο πατέρας μου έφυγε από το χωριό, γεννημένος το 1909, έφυγε σε ηλικία 17 ετών για να βρει δουλειά κάτω στα Τρίκαλα και σε άλλες..δούλεψε και στον Βόλο και στην Αθήνα όπως μαζί και τα αδέρφια του, ήταν μια πολυμελής οικογένεια, ήταν 7 αδέρφια, χάθηκαν 2 κοπέλες πέθαναν δηλαδή και έμειναν 5 και κατά μια ευτυχής συγκυρία όλοι ζήσαν πάνω από 90 χρόνια, η δε γιαγιά μου έζησε πάνω από 100. Ο παππούς μου πέθανε όταν ο πατέρας μου ήταν 17 χρονών. Αυτό τον ανάγκασε να φύγει από το χωριό και να  βρει καλύτερη τύχη κάτω στον κάμπο, για βιοποριστικούς λόγους αλλά οι δεσμοί μου με την Καστανιά ουδέποτε σταμάτησαν και δεν διακόπηκαν. Είχαν βέβαια το δικό τους σπίτι τότε αλλά ένα γεγονός το οποίο έχει σημαδέψει την ιστορία της Καστανιάς συνετέλεσε ώστε να φύγουν τότε πάρα πολλοί Καστανιώτες από το χωριό, να κατεβούν στον κάμπο και αυτό το γεγονός είναι το ολοκαύτωμα της Καστανιάς, το οποίο έγινε το 1943 όταν οι Γερμανοί πυρπόλησαν και την Καλαμπάκα αλλά και ερχόμενοι μετά στα χωριά τα δικά μας προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές ως αντίποινα για τον θάνατο κάποιων Γερμανών που θανάτωσαν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ και του ΕΑΜ. [Ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (Ε.Λ.Α.Σ.) ήταν το στρατιωτικό σκέλος του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ) κατά την τριπλή κατοχή της Ελλάδας.]

[05:26] Αυτό είναι ένα γεγονός που έχει σημαδέψει την ιστορία του χωριού μας, έχει σημαδέψει όλους τους χωριανούς μας, τώρα αν θέλετε εκείνο το οποίο θυμάμαι εγώ από τα παιδικά χρόνια αλλά και μετά, τα μετέπειτα χρόνια από το χωριό είναι ότι ζούσαμε όλοι, ήμασταν όλοι μία παρέα όλα τα παιδιά. Θυμάμαι ότι ανεβαίναμε στην Γκούρα [Υπάρχει εκεί πέτρινη βρύση με κιόσκι και χώρο αναψυχής για τον επισκέπτη. Η περιοχή της Καστανιάς είναι κατάφυτη με καστανιές, καρυδιές, μηλιές, φουντουκιές, οξιές, έλατα και πεύκα] , που είναι τόπος αναφοράς για το χωριό, εκεί όπου παίζαμε διάφορα παιχνίδια και κυρίως ποδόσφαιρο. Τότε στην Καστανιά δημιουργούσαμε αγώνες ποδοσφαίρου μαζί με άλλα χωριά όπως είναι η Καλομοίρα [Η Καλομοίρα βρίσκεται σε υψόμετρο 760 μέτρα σε απόσταση περίπου 51 χλμ. Δ.-ΒΔ. από τα Τρίκαλα και 11 χλμ. Δ.-ΒΔ. από την Καλαμπάκα (έδρα του δήμου)], ο Αμάραντος [Το Αμάραντο είναι χωριό και έδρα ομώνυμης τοπικής κοινότητας, της δημοτικής ενότητας (τέως δήμου) Καστανιάς, του δήμου Μετεώρων]. Τα βράδια προσπαθούσαμε να τα περάσουμε στα καφενεία τότε του χωριού και σε κάποια καφενεία τα οποία έχουν αφήσει, έχουν γράψει την δική τους ιστορία όπως είναι το καφενείο Γκαμούλη.

[06:29] Ν.Ε. Υπάρχει ακόμη αυτό;

[06:30] Ζ.Ζ. Δεν υπάρχει έχουν αλλάξει τα πάντα σήμερα, όπως είναι το καφενείο του Κουσαΐτη

[06:37] Ν.Ε. Φαντάζομαι υπήρχε και περισσότερο πληθυσμός τότε στην Καστανιά.

[06:40] Ζ.Ζ. Υπήρχε περισσότερος πληθυσμός που γινόταν ακόμη μεγαλύτερος τα καλοκαίρια αλλά σήμερα δυστυχώς τα πράγματα έχουν αλλάξει εντελώς. Η Καστανιά τείνει  να γίνει ένας έρημος τόπος κυρίως τον χειμώνα όπως και όλα τα χωριά όχι μόνο τα ορεινά αλλά και τα χωριά του κάμπου γιατί εγώ σαν γεωπόνος όταν διορίστηκα και γύριζα τα χωριά ως επιβλέπων διάφορων καλλιεργειών θυμάμαι στα χωριά του κάμπου όπου πηγαίναμε βρίσκαμε κόσμο σήμερα αν πας στα χωριά και του κάμπου δεν βρίσκεις κόσμο τουλάχιστον τους καλοκαιρινούς μήνες. Αυτό πολύ περισσότερο ισχύει στο χωριό, τον χειμώνα είναι ελάχιστοι αυτοί οι οποίοι μένουν και όλοι περιμένουν το καλοκαίρι για να ανεβεί λίγος κόσμος ο οποίος κόσμος τώρα στο χωριό ανεβαίνει από πότε  άϊντε να πούμε από το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής 26 Ιουλίου και μέχρι 20 Αυγούστου λίγο μετά τον Δεκαπενταύγουστο , μετά αρχίζει η αναχώρηση όλων. Εμείς δόξα το Θεώ έχουμε  αποκτήσει ένα σπίτι στο χωριό το έχουμε κτίσει εκ θεμελίων η οικογένειά μου, εγώ, η γυναίκα μου, ο γιός μου και πάντα το καλοκαίρι το περνάμε όσο ήμαστε καλά στο χωριό και σήμερα.

[08:10] Ν.Ε. Ήθελα να ρωτήσω, έχετε άλλα αδέρφια;

[08:14] Ζ.Ζ. Εγώ προσωπικά όχι.

[08:18] Ν.Ε. Που να έζησαν το ολοκαύτωμα; Να ήταν σε μικρή ηλικία;

[08:24] Ζ.Ζ. Το ολοκαύτωμα ούτε ο πατέρας μου, δεν ήταν στο χωριό.

[08:29] Ν.Ε. Συγγενείς εκεί στο χωριό έχετε τώρα;

[08:33] Ζ.Ζ. Έχω μεταξύ των θυμάτων του ολοκαυτώματος είναι και μια Μαρία Ζάχου, η οποία ήταν μητέρα του  Μίμη Ζάχου, ο οποίος είναι πρώτος ξάδερφος του πατέρα μου. Περισσότερα για το ολοκαύτωμα βέβαια υπάρχουν στοιχεία πάρα πολλά.

[09:00] Ν.Ε. Άλλες αφηγήσεις; Ιστορίες που σας έχουν μεταφέρει;

[09:05] Ζ.Ζ. Διηγούνται διάφορα κάποιοι παλιοί όσοι τέλος πάντων ζουν στο καφενείο για εκείνο το ολοκαύτωμα αλλά πριν πάμε στο ολοκαύτωμα θα ήθελα να μείνουμε σε κάποιες άλλες πτυχές του χωριού, το οποίο χωριό η Καστανιά βρίσκεται βορειοδυτικά της Καλαμπάκας στον δρόμο που οδηγεί στα αλλά χωριά του Ασπροποτάμου [έντεκα χωριά συνθέτουν τον κύριο κορμό του Ασπροποτάμου. Η Ανθούσα, το Χαλίκι, η Κρανιά, το Κατάφυτο, η Μηλιά, η Αγία Παρασκευή, η Καλλιρρόη, η Πολυθέα, το Στεφάνι, το Γαρδίκι και η Αθαμανία] σε μια απόσταση περίπου 30 χιλιομέτρων από την Καλαμπάκα. Είναι χτισμένη στην οροσειρά της Πίνδου σε υψόμετρο 850 μέτρων στην πλατεία του χωριού δηλαδή στο κέντρο το υψόμετρο είναι 850 μέτρα ούτε πολύ ψηλό ούτε πολύ χαμηλό αυτό βοηθάει να έχουμε και μία γρήγορη πρόσβαση στο χωριό δηλαδή περίπου σε 45-50 λεπτά μπορούμε να φτάσουμε όπως επίσης και δεν δημιουργεί προβλήματα σε ανθρώπους όπου έχουν πρόβλημα με την πίεση, με την καρδιά με όλα αυτά. Καταλαμβάνει το χωριό μια ολοπράσινη πανέμορφη και δασωμένη πλαγιά της Πίνδου. Η Καστανιά στα βλάχικα λέγεται  Κουστάνια δεν έχει αλλάξει το όνομα της, το ίδιο όνομα υπάρχει από τότε που χτίστηκε το χωριό ίσαμε σήμερα και ίσα μέχρι την συντέλεια των αιώνων δεν έχει πάρει ποτέ τούρκικο όνομα ας πούμε όπως έχουν κάποια άλλα χωριά. Γιατί λέγεται Καστανιά; Προφανώς γιατί στο δάσος, το καταπράσινο δάσος, το οποίο είναι ακριβώς πάνω από το χωριό και στο οποίο είναι χτισμένη η Καστανιά κυριαρχούν φυλλοβόλα κυρίως δέντρα παλαιότερα τώρα αρχίζουν αυτά να αντικαθίστανται από τον έλατο. Φυλλοβόλα δέντρα κυριαρχούσαν και κυριαρχούν αν και τώρα είπα τώρα αντικαθίστανται από τον έλατο, έτσι λειτουργεί η φύση ο έλατος είναι πιο ισχυρός από τα φυλλοβόλα και μπορεί και επικρατεί. Κυριαρχούσαν οι βελανιδιές, οι φουντουκιές, οι αγριομουριές, ο πλάτανος, καρυδιές αλλά εντονότατη ήταν σ’ αυτό το δάσος η παρουσία της καστανιάς του δέντρου που έδινε και τα περίφημα κάστανα.

[11:53] Από την ίδρυση της η Καστανιά, όπως είπα, δεν είχε άλλο όνομα και πολλές φορές για να διακρίνεται από άλλα χωριά του ελλαδικού χώρου που έχουν το ίδιο όνομα όπως είναι η Καστανιά Αγράφων, η Καστανιά Ημαθίας την ονομάζανε Βλαχοκαστανιά μέχρι δε το 1930 η καθομιλουμένη στο χωριό ήταν τα βλάχικα έστω κι αν οι δάσκαλοι, τότε η Καστανιά είχε σχολεία, σήμερα έχει μεν το δημοτικό, το οποίο το έχει ανακαινίσει πάρα πολύ ωραία ο Σύλλογος της Καστανιάς σε συνεργασία με την Κοινότητα και εν συνεχεία με τον Δήμο αλλά απλώς είναι επισκέψιμο απλώς το βλέπεις, κάποτε αυτό το σχολείο έσφυζε από παιδιά. Η καθομιλουμένη ήταν τα βλάχικα έστω κι αν οι δάσκαλοι που δίδασκαν στα σχολεία εκείνο τον καιρό προσπαθούσαν να πείσουν τους μαθητές να μιλάνε ελληνικά και όχι μόνο την ώρα του σχολείου αλλά και εκτός του σχολείου στα σπίτια τους.

[13:10] Ν.Ε. Στην καθημερινότητα τους; Το πέτυχαν αυτό οι δάσκαλοι;

[13:17] Ζ.Ζ. Δεν νομίζω, όχι γι’ αυτό και όλοι εκείνο τον καιρό ήξεραν και ξέρουν βλάχικα άνθρωποι εκείνης της εποχής. Και εδώ να πούμε βέβαια ότι κατά καιρούς κάποιοι που εξυπηρετούσαν ξένη προπαγάνδα βαλκανικών χωρών και δη της Ρουμανίας αμφισβήτησαν την ελληνικότητα των βλάχων. Ωστόσο,  Όλες αυτές οι ξένες προπαγάνδες έχουν ξεπέσει οριστικά και επιστημονικά καθότι οι βλάχοι είναι Έλληνες, είναι πραγματικοί Έλληνες που έχουν κατά καιρούς πρωτοστατήσει σε όλους τους εθνικούς αγώνες της πατρίδας μας, την οποία και ποικιλοτρόπως έχουν ευεργετήσει και διατήρησαν αλώβητη την ελληνορθόδοξη μας ταυτότητα. Οι βλάχοι της Ελλάδας, της Αλβανίας, της Ν. Σερβίας είναι ένας πανάρχαιος ελληνικός γηγενής πληθυσμός που έχει εκλατινιστεί στα χρόνια της Ρωμαιοκρατίας όταν κυριαρχούνταν εδώ ο τόπος μας από τους Ρωμαίους γι’ αυτό και η βλάχικη διάλεκτος, είναι απλώς διάλεκτος δεν έχει αλφάβητο έχει τις ρίζες της στα λατινικά.

[14:48] Ζ.Ζ. Αν θέλετε να πούμε κάποια πράγματα για το πότε χτίστηκε η Καστανιά στη θέση που είναι σήμερα.

[14:53] Ν.Ε. Ναι να μας πείτε λίγα λόγια.

[14:57] Ζ.Ζ. Μπορούμε να αντλήσουμε στοιχεία από το βιβλίο του Αλέξανδρου Χατζηγάκη του Ασπροποτάμου Πίνδου (είναι δαθέσιμο προς δανεισμό στην συλλογή της Βιβλιοθήκης Καλαμπάκας) , στον πρόλογο αυτού του βιβλίου, ο ακαδημαϊκός και καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο οποίος έχει ιδιαίτερα ασχοληθεί εδώ που είμαστε στην Καλαμπάκα με τα χειρόγραφα των Μετεώρων και τα έχει αναδείξει, ο Νικόλαος Βέης στον πρόλογο αυτού του βιβλίου γράφει επί λέξη «εν προθέση της Αγίας Μονής Μετεώρων» δηλαδή στην πρόθεση της Ιεράς Μονής του Μεγάλου Μετεώρου, αυτά αναφέρονται στον κώδικα 224 της Μονής Βαρλαάμ «κυρίως 10^ου αιώνος ερχομένου απαντόσι τα εξής χωριά του Ασπροποτάμου, Χαλίκι, Περτούλι, Λουζέστι το Ελάφι, Κλεινοβό, Καστανιά.

[15:55] Ζ.Ζ. Στην τοποθεσία Γκούρα, που είναι για την Καστανιά σημείο αναφοράς, είναι ένας πανέμορφος τόπος με νερά, με πανύψηλα δέντρα, στα ριζά του βουνού, το οποίο είναι καταπράσινο είναι κάτι το μοναδικό που ζούμε ατενίζοντας αυτό το βουνό στην Καστανιά να μην υπάρχει πάνω στο βουνό έστω μια ελάχιστη έκταση που να μην είναι δεντροφυτεμένη, να μην έχει πράσινο. Κυριαρχούν βέβαια, σας είπα και στην αρχή τα φυλλοβόλα δέντρα αυτά που το χειμώνα πέφτουν τα φύλλα γι’ αυτό και τον Χειμώνα αν πας το βουνό έχει μια εντελώς διαφορετική μορφή σε σχέση με αυτή που έχει το καλοκαίρι. Αλλά τώρα στην εποχή μας, το είπα και στην αρχή αρχίζει το βουνό να  κυριαρχεί ο έλατος (το έλατο) πιο δυνατός από τα φυλλοβόλα. Η φύση βρίσκει τρόπους, έχει τους δικούς της νόμους και κανόνες και όταν δεν υπάρχει πλέον παρέμβαση του ανθρώπου όπως σήμερα τότε η φύση αφήνεται μόνη της κάνει τη δουλειά της και φοβάμαι ότι θα έρθει ο καιρός που το δάσος όπου κυριαρχούν φυλλοβόλα δέντρα θα γίνει δάσος με έλατο. Θα μου πείτε είναι κακό αυτό; Εντάξει νομίζω ότι χαλάει η όλη μορφή του χωριού με αυτό τον τρόπο. Εν’ πάση περίπτωση εμείς αφήνουμε τη φύση να κάνει την δουλειά της και η δουλειά την οποία κάνει η φύση γίνεται σε τέτοιους αργούς ρυθμούς που είναι ελάχιστοι σε σχέση με την ζωή που εμείς ζούμε δηλαδή είμαστε μια απειροελάχιστη τελεία μέσα σ’ αυτό το οποίο λέμε σύμπαν μέσα σ’ αυτό το οποίο λέμε φύση.

[18:13] Ζ.Ζ. Εκεί στην Γκούρα λοιπόν να πω και τούτο εκείνα τα χρόνια περιμέναμε εναγωνίως την 1^η Αυγούστου, αρχίζει η νηστεία του 15Αύγουστου, κρατάει 15 ημέρες λέγεται η περίοδος αυτή μικρή μεγάλη σαρακοστή δηλαδή έχουμε την μεγάλη σαρακοστή το Πάσχα κρατάει περίπου 50 ημέρες και έχουμε την νηστεία του 15Αύγουστου που κρατάει 2 εβδομάδες από την 1^η Αυγούστου έως τις 15 που γιορτάζουμε την Παναγία και είναι μία περίοδος αυστηρής νηστείας. Λοιπόν, την 1^η Αυγούστου που άρχιζε η νηστεία όλο το χωριό ανεβαίναμε στην Γκούρα με τα πόδια και παίρναμε μαζί μας ελιές, χαλβά, ψωμί, πεπόνι, καρπούζι τα οποία τα βάζαμε στις βρύσες εκεί στα νερά για να δροσιστούν και πηγαίναμε εκεί και το είχαμε καθιερώσει και περνούσαμε την ημέρα υπό την σκιά των καταπράσινων δέντρων της Γκούρας και αυτό πλέον έχει εκλείψει δηλαδή η 1^η Αυγούστου περνάει σαν μία μέρα όπως όλες οι άλλες στο χωριό αλλά εκείνα τα χρόνια τουλάχιστον μέχρι που πήγα στο Πανεπιστήμιο το 1968 τελείωσα το 1974 υπήρχε αυτό το έθιμο ίσως όχι μέχρι τέλους αλλά υπήρχε, τώρα έχει εξαφανιστεί εντελώς προσπάθησε ο Σύλλογος να το αναβιώσει αλλά χωρίς αποτέλεσμα αφού δεν υπάρχει κόσμος ποιος θα ανεβεί στο χωριό; Ποιος θα ανεβεί στην Γκούρα;

[20:17] Ζ.Ζ. Αυτός ο ναός που υπάρχει εκεί στην Γκούρα είναι ένα εκκλησάκι της Αγίας Τριάδος που πανηγυρίζει τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος, την επομένη δηλαδή της Πεντηκοστής. Ανακαινίστηκε το 1953 όμως στα ριζά του βουνού σε μία πολύ μικρή απόσταση από την εκκλησία που είναι σήμερα μπορεί να διακρίνει κανείς τα θεμέλια μίας παλιάς εκκλησίας που είχαν κάψει οι κλέφτες το 1832 από εκεί όμως μεταφέρθηκε στη θέση που είναι σήμερα.

[21:00] Ζ.Ζ. Τώρα θα μου επιτρέψετε να πω και δύο πράγματα για το μοναστήρι του Αγίου Νικολάου Σιαμάδων που ανήκει στην Καστανιά και απέχει περίπου 12 χιλιόμετρα. Το μοναστήρι είναι καθώς πάμε από την Καλαμπάκα προς την Καστανιά λίγο πριν φτάσουμε στην Καστανιά υπάρχει πινακίδα που λέει Ιερά Μονή Αγίου Νικολάου Σιαμάδων στρίβεις δεξιά έχει γίνει και άσφαλτος τώρα και μπορείς να φτάσεις στο μοναστήρι. Ο ναός του μοναστηριού χτίστηκε το 1907 επιγραμματικά τα λέω και ακροθιγώς. Το παλαιό τέμπλο του 1815 και η αγιογράφηση του ναού του μοναστηριού έγινε το 1821. Έχει σημασία να πούμε πως με απόφαση του τότε Υπουργού Πολιτισμού, δεν θυμάμαι τώρα το όνομα του, το 1996 η Ιερά Μονή Σιαμάδων του Αγίου Νικολάου χαρακτηρίστηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο με ζώνη προστασίας 200 μέτρα. Βέβαια ήταν μια ερειπωμένη μονή αλλά κατά μία ευτυχή συγκυρία όπως τα έφερε και ο Θεός το 2008 ορίζεται από τον τότε Μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων εδώ Καλαμπάκας τον Μακαριστό Σεραφείμ, ορίζεται υπεύθυνος της Ιεράς Μονής Αγίου Νικολάου Σιαμάδων ο Αρχιμανδρίτης Μακάριος Ιακωβάκης, ο οποίος προέρχεται από την σχολή ευελπίδων ήταν αξιωματικός, διετέλεσε μοναχός σ’ ένα μοναστήρι κάπου εκεί στη Θήβα άλλωστε τον είχε χειροτονήσει ο σημερινός Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Ιερώνυμος, ο οποίος τότε ήταν Μητροπολίτης Θηβών και από εκεί ήρθε κατά μία ευτυχή συγκυρία εδώ, κατάγεται από την Λυγαριά Τρικάλων και εγκαταβιώνει πλέον στο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου Σιαμάδων. Ο πατήρ Μακάριος Ιακωβάκης, που εγκατέλειψε τον στρατό δίκαια μπορεί  να χαρακτηριστεί και ο νέος κτήτορας της Μονής. Ο ναός έχει ανακαινιστεί, είναι ωραιότατος, ο κεντρικός ναός και έχει κάνει και πάρα πολλά κελιά και αρχονταρίκι γύρω γύρω από το μοναστήρι που έχει αλλάξει εντελώς όψη. Στις 29 Φεβρουαρίου λοιπόν του 2020 από τον σημερινό Μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων κ. Θεόκλητο έγινε η ενθρόνιση του πατρός Μακαρίου ως ηγουμένου της Μονής Αγίου Νικολάου Σιαμάδων και όλα αυτά τα χρόνια από το 2008 το μοναστήρι ζει ένα διαρκές θαύμα αφού έχει αναγεννηθεί από τον Πατέρα Μακάριο και έχει εκ’ των ερειπίων αναστηλωθεί πάντα βέβαια με την βοήθεια και της εδώ Μητροπόλεως και της Περιφέρειας και γενικότερα του Ελληνικού κράτους. Θα αναφέρω κάτι το οποίο λένε οι ιστορικοί ότι στα χρόνια της τουρκοκρατίας ήταν ευτυχείς οι τόποι, τα χωριά, οι πόλεις που είχαν κοντά τους μοναστήρια. Η Καλαμπάκα είχε τα μοναστήρια των Μετεώρων, η Καστανιά έχει το μοναστήρι των Σιαμάδων, το οποίο παλαιότερα είχε κόσμο, για ένα διάστημα διετέλεσε ήταν μετόχι της Ιεράς Μονής Σταγιάδων.

[25:33] Ζ.Ζ. Το αρχαιότερο σήμερα κτίσμα στην Καστανιά είναι ο Ναός του Αγίου Αθανασίου και μάλιστα αυτός προϋπήρχε και πριν το 1758 αυτός ο ναός. Το 1758 έγινε η ανακαίνιση του προϋπήρχε και πριν το 1758 γιατί τα εικονίσματα, τα ωραιότατα εικονίσματα του τέμπλου και ένα ωραιότατο τέμπλο αναφέρεται χρονολογία 1534 άρα ο Άγιος Αθανάσιος πρέπει να υπήρχε ήδη από τις αρχές του 16^ου αιώνα. Αναφέρεται πάντως πως πριν 2.500 χρόνια η Αθαμανία Μουτσάρα όπως τη λέμε κατοικείτο από αθαμάνες, το Χαλίκι από τους δόλοπες και πιθανολογείται ότι και η Καστανιά κατοικείτο από τότε δηλαδή 2500 χρόνια πριν. Και πάντως στο κώδικα 224 της Μονής Βαρλαάμ, που αναφέραμε προηγουμένως, μετά τον 10 αιώνα αναφέρεται το χωριό η Καστανιά.

[26:53] Ζ.Ζ Να πούμε κάποια πράγματα αν θέλετε για δύο πρόσωπα τα οποία είναι άρρηκτα δεμένα με το χωριό. Ο ένας είναι ο άρχοντας Δημάκης όπως έχουμε και το τραγούδι «Γυρεύουν τον Δημάκη από την Καστανιά». Τον άρχοντα Δημάκη τον συναντάμε το 1743 στο μοναστήρι της Παναγίας της Γκούρας που είναι πάνω από την Πύλη Τρικάλων υπάρχει μία πέτρινη επιγραφή εκεί εντοιχισμένη στην πρόσοψη του παλαιού ναού που γράφει “Αύτη, δηλαδή ο ναός η εκκλησία, το μοναστήρι, ανηγέρθη δια κινδύνου και κόπου του Παναγιοτάτου Ηγουμένου Κοσμά και διά ελέου και δαπάνες του εντιμοτάτου κυρ. Δημάκη και των υπολοίπων αρχών συνακολουθούντων και των λόγων αυτών, ημερομηνία 9 Ιανουαρίου 1743».

[28:02] Στις 9 Μαΐου 1770 ο άρχοντας Δημάκης είχε μία διένεξη με έναν άλλο άρχοντα τον Τρικαλιώτη, Τρικαλινό και πήγαν στην Λάρισα που διοικούσαν τρείς πασάδες εκ’ των οποίων ο Αγά Πασάς τους διεμήνυσε ότι θα κερδίσει αυτός που θα έχει τους περισσότερους μάρτυρες. Οι αντίδικοι ο Δημάκης και ο Τρικαλιώτης κουβάλησαν στη Λάρισα τότε πλείστους όσους Τρικαλινούς, μάλιστα αναφέρεται κουβάλησαν χιλιάδες δεν ξέρω πόσους κουβάλησαν εκείνα τα χρόνια προφανώς με ζώα,  που άρχισαν μεταξύ τους να καβγαδίζουν. Οι τούρκοι θεώρησαν τότε το μάλωμα τους δήθεν ως στάση κατά της αρχής και άρχισαν να πυροβολούν σκοτώνοντας χιλιάδες. Τελευταία αναφορά στον άρχοντα Δημάκη γίνεται το 1775 οπότε και ο Δημάκης θανατώνεται όπως το αναφέρει ο ιερομόναχος Χριστόφορος της Μονής Βαρλαάμ γράφοντας «το 1775 Ιουλίου 17 ο δερβίσης Μπουλούμπασης σκότωσε τον μακαρίτην κυρ. Δημάκην ομού μετά του υιού του Νικολό στο σπίτι τους μέσα εις τον οντά τους, οι οποίοι εστάθησαν γέροντες των Τρικάλων», ήταν γέροντες, άρχοντες ας πούμε και της πόλης των Τρικάλων, και λέει έπειτα από αυτούς έγινε γέροντας ο κυρ Στάθης Δημουλάς.  Στον δε υπ’ αριθμόν κώδικα 287 της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Αθήνας αναφέρεται ως τόπος καταγωγής του Δημάκη η Καστανιά.

[29:59] Να πούμε και για ένα άλλο πρόσωπο το οποίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το χωριό, το χωριό η Καστανιά είναι ιδιαίτερη πατρίδα του Διονυσίου Πύρρου που είναι ένας άντρας εκκλησιαστικός, ήταν παππάς και μάλιστα χειροτονήθηκε ιερέας εδώ στο μοναστήρι του Μεγάλου Μετεώρου αλλά συνάμα υπήρξε μαζί και εκκλησιαστικός και εθνικός ας το πούμε έτσι άντρας, ήρωας. Αλλά για την εποχή του, μιλάμε γεννήθηκε το 1777 για την εποχή του ήταν πανεπιστήμων δηλαδή κατείχε σχεδόν όλες τις τότε γνωστές επιστήμες. Γεννήθηκε στην Καστανιά ο Διονύσιος Πύρρος το 1777 και πρόσφερε όχι μόνο στην Καστανιά στην Ελλάδα ολόκληρη ένα  τεράστιο έργο. Ήταν εθνικός αγωνιστής, σπούδασε ιατρική, ήταν τότε κάτοχος τεσσάρων ευρωπαϊκών γλωσσών και ταυτόχρονα γνώριζε και τα αρχαία ελληνικά και τα λατινικά και τα τουρκικά και τα εβραϊκά. Ο Διονύσιος Πύρρος ήταν υπέρμαχος της κλασσικής ελληνικής παιδείας αλλά ταυτόχρονα ήταν και άριστος μαθηματικός και όπως είπαμε χειροτονήθηκε ιερέας εδώ στο μοναστήρι του Μεγάλου Μετεώρου, ήταν Αρχιμανδρίτης, άγαμος και μαζί με άλλους κληρικούς εκείνης της εποχής οσάν τον Νοταρά, τον Θεοτόκη, τον Βούλγαρη και άλλους συντελούν στο να διατηρηθεί η πίστη των σκλαβωμένων Ελλήνων, η πίστη του σκλαβωμένου έθνους όσο μπορούσαν συνετέλεσαν σ΄αυτό αλλά ταυτόχρονα συνετέλεσαν και στο να διαδοθούν οι θετικές επιστήμες μαθηματικά, φυσική, γεωγραφία. Έζησε στα προεπαναστατικά χρόνια συνετέλεσε και ο Διονύσιος ο Πύρρος στο να προετοιμαστεί όσο γίνεται καλύτερα η Επανάσταση του 1821 και εκοιμήθη στην Αθήνα το 1853 δηλαδή αρκετά χρόνια μετά την Επανάσταση του 1821.

[32:43] Ζ.Ζ. Να πω τώρα και μία ιστορία που έχει σχέση με τον Βασιλιά Γεώργιο τον Α΄, ο οποίος ήρθε στο χωριό το φθινόπωρο του 1881. Το φθινόπωρο του 1881, χρονολογία κατά την οποία ελευθερώθηκε η Θεσσαλία, Τρίκαλα, Καλαμπάκα ο Βασιλιάς Γεώργιος ο Α’ ξεκίνησε μία περιοδεία να επισκεφθεί τις περιοχές οι οποίες είχαν μόλις ελευθερωθεί από τον οθωμανικό ζυγό. Πέρασε από την Άρτα, ήρθε  στο Χαλίκι και μετά έφτασε στο ελληνικό φυλάκιο στην Παλαιογκουντοβάσδα δηλαδή εκεί όπου σήμερα αυτή ανήκει στην κοινότητα της Καλομοίρας [Η Καλομοίρα βρίσκεται σε υψόμετρο 760 μέτρα σε απόσταση περίπου 51 χλμ. Δ.-ΒΔ. από τα Τρίκαλα και 11 χλμ. Δ.-ΒΔ. από την Καλαμπάκα (έδρα του δήμου)], η Καλομοίρα λέγεται και Γκουντοβάσδα και εκεί ήταν το φυλάκιο, εκεί ήταν τα όρια όπου συνόρευε το ελληνικό κράτος, το νεοσύστατο τότε ελληνικό κράτος με το τουρκικό ακόμη κράτος. Τον περίμεναν λοιπόν εκεί οι προεστοί της Καστανιάς μαζί με πολλούς κατοίκους. Ο Βασιλιάς ατενίζοντας το πανέμορφο δάσος οξιάς εκτάσεως 5.000 στρεμμάτων είπε «πρώτη φορά στη ζωή μου βλέπω τέτοια τοποθεσία η οποία είναι χάρμα οιδέσθαι πόσο θα ήθελα να την επισκέπτομαι, να την χαίρομαι, να την απολαμβάνω». Οι προεστοί της Καστανιάς τότε αποφάσισαν να δωρίσουν το δάσος στον Βασιλιά και έκτοτε αυτό το δάσος ονομάζεται Βασιλικό δάσος. Βέβαια ο Βασιλιάς άνοιξε δρόμους μέσα στο δάσος, ωφέλησε αυτό ας το πούμε έτσι κατά κάποιο τρόπο και το χωριό και μάλιστα διαβάζω ότι μήτε οι κάτοικοι του χωριού  έφεραν τότε αντίρρηση στην απόφαση των προεστών να δωρίσουν το δάσος τότε στον Βασιλιά. Ωστόσο, το 1952 το ελληνικό κράτος παρεχώρησε οριστικά το βασιλικό δάσος στην κοινότητα Καστανιάς, προφανώς σήμερα στον Δήμο Μετεώρων.

[35:12] Ζ.Ζ. Τώρα πάμε  να πούμε κάποια πράγματα ότι πριν τον ελληνοϊταλικό πόλεμο και πριν την γερμανική κατοχή η Καστανιά ήταν ένα κεφαλοχώρι, ένα μεγάλο χωριό της επαρχίας Καλαμπάκας Νομού Τρικάλων και της ευρύτερης περιοχής του Ασπροποτάμου. Θυμάμαι τότε τα χρόνια που ήμουνα παιδί ή μαθητής, φοιτητής κατόπιν τα καλοκαίρια που πηγαίναμε στο χωριό περνούσαν όλα τα λεοφωρεία που είχαν προορισμό τα άλλα χωριά του Ασπροποτάμου, δεν υπήρχε τότε ο δρόμος από Περτούλι και Νεραϊδοχώρι για να φτάσει στα Τρία Ποτάμια και όλοι περνούσαν από την Καστανιά, περνούσαν τα λεοφωρεία και υποχρεωτικά έκαναν στάση στην Καστανιά. Εκεί κατέβαιναν οι επιβάτες και στην Καστανιά έπαιρναν ή το κεμπάπ ή τότε ο μακαρίτης θα τον αναφέρω γιατί έχει σημαδέψει την ζωή μου και την ζωή πολλών Καστανιωτών, ο μακαρίτης Αλέκος Δημητρούλης, ο οποίος είχε μαζί με τον μακαρίτη τον Θανάση τον Γκανούλη που είναι ο πατέρας του Μίμη του Γκανούλη, ο οποίος διετέλεσε και αντιδήμαρχος εδώ Καλαμπάκας, είχαν ένα καφενείο εκεί που σταματούσαν τα λεοφωρεία «ο Γκανούλης» έτσι λεγόταν και ο μακαρίτης Αλέκος Δημητρούλης τηγάνιζε ένα πάρα πολύ ωραίο μπακαλιάρο με σκορδαλιά. Αυτό ήταν το οποίο γευόταν πάρα πολλοί από τους επιβάτες όπως και εμείς  πολλές φορές πηγαίνοντας στο καφενείο να καθίσουμε ζητούσαμε να απολαύσουμε τον μπακαλιάρο με την σκορδαλιά. Τα περιμέναμε τότε τα λεοφωρεία και αυτά που πήγαιναν τότε στα άλλα χωριά του Ασπροποτάμου όπως και το λεοφωρείο που ερχόταν από τα Τρίκαλα το βράδυ κάθε μέρας, διανυκτέρευε στο χωριό και την άλλη μέρα έφευγε με επιβάτες από την Καστανιά προς Καλαμπάκα και Τρίκαλα. Ήταν σημείο αναφοράς ήταν ένα γεγονός ότι θα ερχόταν το λεοφωρείο  στο χωριό σήμερα βέβαια πέρα του ότι υπάρχει ο δρόμος που οδηγεί στα άλλα τα χωριά από Ελάτη, Περτούλι, Νεραϊδοχώρι και φτάνει στα Τρία Ποτάμια [Ανάμεσα στις κορυφές και τα πυκνά δάση της Νότιας Πίνδου υπάρχει ένα μέρος όπου το μεγαλείο της φύσης ξεδιπλώνεται διάπλατα. Πρόκειται για το σημείο όπου σμίγουν οι ποταμοί Κρανιώτικος και Ασπρόρεμα δημιουργώντας τον Ασπροπόταμο, εξ ου και η ονομασία Τρία Ποτάμια.] και από εκεί μπορείς να φτάσεις Πολυθέα [Η Πολυθέα είναι ορεινό χωριό του νομού Τρικάλων. Είναι χτισμένη σε υψόμετρο 1.150 μέτρων στις πλαγιές της νότιας Πίνδου και αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Θεσσαλίας. Η Πολυθέα υπάγεται στον Δήμο Μετεώρων] , Γαρδίκι [Το Γαρδίκι είναι ορεινό χωριό του Νομού Τρικάλων στον Δήμο της Πύλης σε υψόμετρο 1000 με 1100 μέτρων και έχει 10 κατοίκους (απογραφή 2011). Σκαρφαλωμένο σε μια απότομη πλαγιά της Κακαρδίτσας, το Γαρδίκι δεσπόζει με την παρουσία του σε ένα κομμάτι της Νότιας Πίνδου, στην περιοχή του Ασπροποτάμου.] πέρα από αυτό με τα λεοφωρεία ερχόταν τότε θυμάμαι και τις περιμέναμε εναγωνίως ερχόταν ο τύπος, οι εφημερίδες, οι τρικαλινές εφημερίδες και πολλές φορές ερχόταν και αθηναϊκές το βράδυ με το Καστανιώτικο το λεοφωρείο. Παραγγέλναμε περιοδικά τότε πολιτικά, κουτσομπολίστικα όπως ήταν το Ρομάντζο όλα αυτά με το λεοφωρείο τα περιμέναμε και τα παίρναμε και τα  διαβάζαμε και περνούσαμε τις ώρες και κάναμε τα σχόλια μας στα καφενεία όπως τώρα αλλά δεν μαλώναμε, τώρα φοβάμαι αν και έχουν ατονήσει και τώρα τα μίση αν και τότε ήμασταν πολύ κοντά από τα χρόνια του εμφυλίου πολέμου αλλά εν πάση περιπτώσει υπήρχε έτσι μεταξύ μας μια αδερφικότητα θα έλεγα, μία φιλία η οποία διατηρείται με όποιους τέλος πάντων αξιώνονται από το θεό να είναι ακόμη στη ζωή διατηρείται ακόμη μέχρι σήμερα και θα διατηρείται όσο ήμαστε ζωντανοί.

[39:06] Η Καστανιά αριθμούσε περί τα 300 σπίτια, πριν το ολοκαύτωμα και υπήρχαν και πολλά έτσι σπίτια ιδιαιτέρως μεγαλοπρεπή και αρχοντικά σπίτια, υπήρχαν πολλά αρχοντικά στο χωριό. Ανάμεσα σε περιβόλια, σε νερά κρυστάλλινα, η Καστανιά είχε και έχει νερό μπόλικο και καλό νερό. Όλα αυτά όμως μέχρι τις 26 Οκτωβρίου του 1943. Οπότε και οι Γερμανοί κατακτητές κατέστρεψαν το χωριό ολοσχερώς με φωτιά, με πυρκαγιά. Γι’ αυτό λοιπόν θα σταθούμε εκτενέστερα σ’ αυτά τα γεγονότα που σημάδεψαν δια παντός όχι μόνο την Καστανιά αλλά και την ευρύτερη περιοχή του Ασπροποτάμου όπως αν θέλετε και την Καλαμπάκα στην οποία βρισκόμαστε σήμερα. Γιατί οι Γερμανοί για να έρθουν στο χωριό ξεκίνησαν από τα Τρίκαλα, την Καλαμπάκα και έφτασαν στα υπόλοιπα χωριά.

[40:17] Z.Z. Μπαίνουμε λοιπόν σ΄αυτό το γεγονός του ολοκαυτώματος να πούμε κάποια πράγματα, κάποια ιστορικά γεγονότα. Το ότι η Καστανιά ήταν ένα κεφαλοχώρι εκείνα τα χρόνια πιστοποιείται και από το γεγονός ότι στις  7 Ιουλίου 1943 στην Καστανιά έγινε το Πανθεσσαλικό συνέδριο του ΕΛΑΣ με τη συμμετοχή 500 συνέδρων το οποίο εν τέλει πήρε το χαρακτήρα βαλκανικού συνεδρίου αφού συμμετείχαν και εκπρόσωποι αντιστασιακών οργανώσεων προερχόμενοι από τις γειτονικές χώρες των Βαλκανίων. Ο ΕΛΑΣ βέβαια ήταν μια μεγάλη αντιστασιακή οργάνωση που πολεμούσε μαζί με τον ΕΔΕΣ την άλλη αντιστασιακή τους Γερμανούς. Στο Περτούλι εγκαταστάθηκε το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, στην Καστανιά από το καλοκαίρι του  1943 εγκαταστάθηκε το Στρατηγείο της Θεσσαλίας που μετονομάστηκε Πρώτη Μεραρχία. Υπήρχε και αγγλική συμμετοχή, οι Άγγλοι το έπαιζαν σύμμαχοι μας και προσπαθούσαν και αυτοί να βοηθήσουν φυσικά εξυπηρετώντας δικά τους συμφέροντα να βοηθήσουν τον αγώνα εναντίον των Γερμανών. Και είναι αξιομνημόνευτο το γεγονός ότι το Στρατηγείο της Θεσσαλίας δηλαδή η Καστανιά συνδέονταν με ασύρματο με το Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Στο χωριό μας επίσης, στην Καστανιά οργανώθηκε και λειτούργησε εκείνα τα χρόνια στρατοδικείο, λαϊκό δικαστήριο όπως και επιτροπές για την επίλυση διαφόρων προβλημάτων του τόπου μας και της ευρύτερης περιοχής. Αλλά και στην φάρμα εδώ πηγαίνοντας προς το χωριό και την λέμε φάρμα που υπήρχε και καφενείο και σήμερα υπάρχει και ένα ας πούμε μια ταβέρνα που ονομάζεται «Πέρασμα» λίγο μετά την φάρμα. Στην φάρμα λοιπόν λειτούργησε πεδίο ρίψης πολεμικού υλικού, αγγλικών λιρών, έπεσαν λίρες τότε και κάποιοι επιτήδειοι πιθανόν να τις μάζεψαν, να μάζεψαν κάποιες από αυτές. Οι λίρες πετάχτηκαν για να βοηθηθεί ο πληθυσμός που ήταν υπό κατοχή. Πετάχτηκαν και εφόδια με αεροπλάνα της RAF [Η Βασιλική Βρετανική Αεροπορία έγινε ευρέως γνωστή από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο για τους βομβαρδισμούς των γερμανικών χαρακωμάτων, αλλά και για τις περίφημες αερομαχίες της με τα γερμανικά καταδιωκτικά και βομβαρδιστικά, παρότι ως Βρετανική Βασιλική Αεροπορία ιδρύθηκε το τελευταίο έτος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η RAF ήταν από την αρχή ένα πολύ σημαντικό όπλο των Συμμάχων. Βοήθησε κατά πολύ τις Συμμαχικές Δυνάμεις στο Δυτικό και στο Μακεδονικό Μέτωπο.]  που κινούνταν υπό την καθοδήγηση ασυρμάτου. Αυτά σαν εισαγωγή για να δούμε πόσο σημαντική είναι η Καστανιά για τα χρόνια εκείνα.

[43:37] Z.Z. Θα έρθουμε τώρα στα δραματικά γεγονότα που έλαβαν χώρα τον Οκτώβριο του 1943 που κατέληξαν στο ολοκληρωτικό κάψιμο της Καστανιάς και οδήγησαν στον μαρτυρικό και άδικο θάνατο δεκάδες Καστανιώτες. Αφετηρία για να φτάσουμε στο ολοκαύτωμα του 1943 αποτέλεσε μία επίθεση ύστερα από μία πολύ καλά στημένη ενέδρα του ΕΛΑΣ στο Σαραντάπορο [Το Σαραντάπορο είναι ιστορικός οικισμός της Θεσσαλίας στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας.], έγινε μία επίθεση τον Ιούλιο του 1943 κατά γερμανικής φάλαγγας η οποία αποτελούνταν από 90 αυτοκίνητα. Για τους Γερμανούς τα θύματα ήταν πολλά ελάχιστοι γλύτωσαν. Συλλαμβάνονται όμως και 79 Γερμανοί αιχμάλωτοι που είναι αυτοί που θα αποτελέσουν καθώς θα εξελιχθούν τα γεγονότα την αφορμή και την αιτία η Καστανιά να υποστεί τα μαρτύρια σαν το αποτέλεσμα του παράφρονος, εγωιστικού, εκδικητικού μένους των Γερμανών. Αυτούς τους 79 αιχμαλώτους τους φέρνουν στην Καστανιά στο Πανθεσσαλικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, το οποίο ήταν στην Γκούρα.

[45:19] Ζ.Ζ. Έγινε μια επίθεση ύστερα από μία πολύ καλά στημένη ενέδρα του ΕΛΑΣ στο Σαραντάπορο Νομός Λάρισας, Ελασσόνας κάπου προς τα εκεί τον Ιούλιο του 1943, η επίθεση έγινε κατά γερμανικής φάλαγγας 90 αυτοκινήτων. Τα θύματα για τους Γερμανούς είναι πολλά  γλύτωσαν ελάχιστοι. Συλλαμβάνονται όμως και 79 Γερμανοί αιχμάλωτοι που είναι αυτοί που θα αποτελέσουν καθώς θα εξελιχθούν τα γεγονότα την αφορμή και την αιτία η Καστανιά να υποστεί τα μαρτύρια ως το αποτέλεσμα ενός παράφρονος, εγωιστικού, εκδικητικού μένους των Γερμανών. Αυτούς τους 79, τους φέρνουν στην Καστανιά, στο Πανθεσαλλικό στρατηγείο  του ΕΛΑΣ στην Γκούρα και αφού απέτυχε προσπάθεια να ανταλλαχθούν οι Γερμανοί αιχμάλωτοι με Έλληνες πατριώτες αγωνιστές, σου λέει δώσε μας εσύ δικούς μας πάρε εσύ αυτούς τους Γερμανούς, απέτυχε αυτή η διαπραγμάτευση και οδηγούνται στην Ιερά Μονή Τιμίου Σταυρού [Η Ιερά Μονή Τιμίου Σταυρού ή Αγ. Ζώνης, ιδρύθηκε στα τέλη του 18ου αι. και καταστράφηκε το 1943 από τους Γερμανούς. Σώθηκε μόνον ο ναός του Τιμίου Σταυρού, 1.500 περίπου μ. έξω από το χωριό στο δρόμο που οδηγεί στα Δολιανά.]  πάνω στα Δολιανά Ασπροποτάμου [Τα Δολιανά είναι ορεινό χωριό του Νομού Τρικάλων. Είναι κτισμένα σε υψόμετρο 1.200 μέτρων στις πλαγιές της νότιας Πίνδου και αποτελούν έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Θεσσαλίας. Τα Δολιανά ανήκουν στον Δήμο Μετεώρων ] κοντά στην Κρανιά. Εκεί οι Γερμανοί αιχμάλωτοι εκτελούνται και φυσικά οι κατακτητές δεν πρόκειται να αφήσουν την εκτέλεση χωρίς αντίποινα, χωρίς τιμωρία. Οι Γερμανοί δεν θέλουν να παραδεχθούν ότι μπορεί και να ηττηθούν, δεν θέλουν να παραδεχθούν ότι δεν είναι αήττητοι.

[47:11] Z.Z.Τον Σεπτέμβριο του 1943 γίνεται η συνθηκολόγηση με τους Ιταλούς και οι Γερμανοί επιχειρούν επιθέσεις κατά  των Τρικάλων και της Καλαμπάκας, αλλά τα αποτελέσματα αυτών των επιχειρήσεων για τους Γερμανούς δεν ήταν τα αναμενόμενα. Αλλά, και να σταθούμε λίγο σ’ αυτό να δούμε τι μπορεί να επιφέρει ένας αδερφοκτόνος σπαραγμός, ένας εμφύλιος πόλεμος. Ήδη αρχίζουν από τότε να γίνονται ορατά, από το φθινόπωρο του 1943 τα πρώτα αποτελέσματα, μετά τον εμφύλιο σπαραγμό, ο οποίος θα επακολουθήσει μετά την απελευθέρωση. Ένας εμφύλιος σπαραγμός που στοίχισε για την πατρίδα, την Ελλάδα νέα εκατόμβη θυμάτων και μάλιστα τα θύματα του εμφύλιου σπαραγμού ήταν περισσότερα από τα θύματα που προκάλεσαν οι Γερμανοί κατακτητές. Αυτά κάνουν οι αδερφοκτόνοι σπαραγμοί όταν αδέρφια επιτίθενται εναντίον αδερφών.

Ανάμεσα στον ΕΛΑΣ και τον ΕΔΕΣ [Ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (ΕΔΕΣ) με στρατιωτικό τμήμα τις Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών (ΕΟΕΑ), ήταν αντιστασιακή οργάνωση που έδρασε στην Ελλάδα την περίοδο της Κατοχής. Αποτελούσε τη δεύτερη μεγαλύτερη και τη μεγαλύτερη μη αριστερή ελληνική αντιστασιακή οργάνωση.] , που δραστηριοποιούνταν εκείνο τον καιρό κυρίως στην Ήπειρο, εκδηλώνονται φαινόμενα που αν μη τι άλλο μαρτυρούν τον κλονισμό της μεταξύ τους εμπιστοσύνης των 2 μεγάλων αντιστασιακών οργανώσεων ως προς τον κοινό στόχο που δεν θα μπορούσε να ήταν άλλος παρά μόνο η απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Γερμανούς. Εν τω μεταξύ σημαντικές δυνάμεις του Πανθεσσαλικού στρατηγείου του ΕΛΑΣ αποχωρούν από την Καστανιά όπου και εδρεύουν για να εμπλακούν σε μάχες που γίνονται στην Ήπειρο. Συνεπώς η μεραρχία της Καστανιάς είναι εντελώς αποδυναμωμένη, το Πανθεσσαλικό στρατηγείο του ΕΛΑΣ ήταν εκ’ των πραγμάτων έτσι αδύνατον να αποκρούσει την επερχόμενη επίθεση που ήταν πια θέμα χρόνου.

[49:47] Ζ.Ζ. Στα μέσα του Οκτώβριου του 1943 οι Γερμανοί προελαύνουν, προκαλούν ανυπολόγιστες καταστροφές στην Καλαμπάκα, εδώ στην δεύτερη πόλη του Νομού Τρικάλων. Περνάνε το Μουργκάνι [Η Μουργκάνη βρίσκεται προς τα βόρεια όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών σε υψόμετρο 290 μέτρα. Απέχει περίπου 11 χλμ. Δ.-ΒΔ. από την Καλαμπάκα (έδρα του δήμου) και 31 χλμ. ΒΔ. από τα Τρίκαλα. Το χωριό είναι δίπλα στη συμβολή του χείμαρρου Μουργκάνι ή Ίων (στα βορειοανατολικά) και του Μαλακασιώτικου ρέματος (στα νότια) όπου σχηματίζεται ο Πηνειός ποταμός] και είχε δημιουργηθεί τότε η εντύπωση σε όλους ότι θα συνεχίσουν οι Γερμανοί την προέλασή τους στην Ήπειρο ωστόσο στρέφονται τελικά προς τα μέρη μας προς την Καστανιά και προς τα υπόλοιπα χωριά του Ασπροποτάμου και η Καστανιά είναι περίπου απροστάτευτη. Το μεσημέρι της 19^ης Οκτωβρίου του 1943 ειδοποιούνται οι κάτοικοι του χωριού να φύγουν, να κρυφτούν, να προφυλαχθούν, να γλυτώσουν και να περισώσουν ότι θα μπορούσε να περισωθεί από την επερχόμενη γερμανική λαίλαπα.  Ανατινάζεται η γέφυρα της παπαδιάς, η οποία είναι στο δρόμο προς την Καστανιά μετά την φάρμα. Το μεσημέρι, εντούτοις, της επόμενης ημέρας 20^ης Οκτωβρίου του 1943 οι Γερμανοί εισβάλλουν στην Καστανιά και αρχίζει η λεηλασία του χωριού. 4 μέρες κατόπιν 24 Οκτωβρίου 1943 οι Γερμανοί έφτασαν στα Δολιανά [Τα Δολιανά είναι ορεινό χωριό του Νομού Τρικάλων. Είναι κτισμένα σε υψόμετρο 1.200 μέτρων στις πλαγιές της νότιας Πίνδου και αποτελούν έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Θεσσαλίας. Τα Δολιανά ανήκουν στον Δήμο Μετεώρων και ο πληθυσμός τους το καλοκαίρι ανέρχεται σε 70 κατοίκους.] όπου ανακάλυψαν στο Μοναστήρι του Τιμίου Σταυρού [Η Ιερά Μονή Τιμίου Σταυρού ή Αγ. Ζώνης, ιδρύθηκε στα τέλη του 18ου αι. και καταστράφηκε το 1943 από τους Γερμανούς. Σώθηκε μόνον ο ναός του Τιμίου Σταυρού, 1.500 περίπου μ. έξω από το χωριό στο δρόμο που οδηγεί στα Δολιανά. Η Μονή, πάντοτε ήταν μετόχι της Ιεράς Μονής Αγίου Στεφάνου Μετεώρων], τους εκτελεσθέντες εκεί Γερμανούς που είχαν συλληφθεί αιχμάλωτοι στο Σαραντάπορο. To άλλοθι πλέον για σκληρά αντίποινα είναι ισχυρότατο, οι κατακτητές μαινόμενοι επιστρέφουν στην Καστανιά για να πάρουν εκδίκηση καθώς ξέρουν ότι η Καστανιά ήταν το αντιστασιακό κέντρο της ευρύτερης και όχι μόνο περιοχής και κλείνουν στον Ναό του Αγίου Αθανασίου που είναι ο παλαιότερος ναός του χωριού όσους Καστανιώτες βρήκαν, όσους μείναν στην Καστανιά. Όσους είχαν διαφύγει και είχαν φροντίσει να δημιουργήσουν πρόχειρους πέριξ του χωριού καταυλισμούς τους έχουν και αυτούς επισημάνει. Στις 25 Οκτωβρίου του 1943 επιτίθενται κατά των καταυλισμών που είναι γύρω γύρω από το χωριό, έξω από αυτό. Πυροβολούν αδιάκριτα ότι κινείται και είναι τυχεροί όσοι πρόλαβαν να εξαφανιστούν στα γύρω δάση. Το πρώτο τίμημα είναι δύο νεκροί Καστανιώτες, συνελήφθησαν όμως και 30 όμηροι που τους έκλεισαν στον ναό του Αγίου Αθανασίου, όπου εντός του ναού στοιβάχθηκαν περίπου 100 Καστανιώτες, από το βράδυ της ίδιας ημέρας 25 Οκτωβρίου 1943 άρχισε το κάψιμο του χωριού, το οποίο ολοκληρώθηκε στις 26 Οκτωβρίου του 1943 ημέρα του Αγίου Δημητρίου που έκτοτε αποτελεί έναν καθοριστικό σταθμό στην περαιτέρω ιστορική πορεία του χωριού μας. Την ίδια ημέρα, 26 Οκτωβρίου 1943, αφού το ολοκαύτωμα της Καστανιάς είχε σχεδόν ολοκληρωθεί άφησαν οι κατακτητές ελεύθερους τους όμηρους που ήταν κλεισμένοι στον Άγιο Αθανάσιο. Ευτυχώς που δεν έκαψαν και τον κόσμο που ήταν μέσα. Ο Θεός φαίνεται με τις πρεσβείες του Αγίου Αθανασίου, του Αγίου Δημητρίου και της εναγώνιας προσευχής των κατοίκων απέτρεψε την μεγαλύτερη καταστροφή που θα ήταν πραγματικά ανυπολόγιστη. Τα θύματα μετά το κάψιμο του χωριού ανήλθαν στα 39. Πέραν όμως των ανθρωπίνων απωλειών με το κάψιμο χάθηκαν πολύτιμα κειμήλια, πλούσιο λαογραφικό υλικό ακόμη και 400 χρόνων. Θα μνημονεύσουμε ξανά τον ακαδημαϊκό καθηγητή αείμνηστο Νίκο Βέη, που όπως είπαμε ερεύνησε και ανέδειξε τα χειρόγραφα των Μονών εδώ των Αγίων Μετεώρων. Ο Νίκος Βέης λοιπόν έγραψε «δεν υπάρχει χωρίον και κόμην του Ασπροποτάμου η οποία δεν επυρπολήθην δια βίας των βαρβάρων ιδίως θρηνούμεν την δια πυρός καταστροφήν της Καστανιάς της πατρίδας του Διονυσίου Πύρρου του Θετταλού και άλλων επισήμων ανδρών».

[55:32]  Ζ.Ζ. Αλλά ενός κακού μύρια έπονται όσοι έφυγαν έφυγαν για όσους όμως γλύτωσαν το μαρτύριο συνεχίζεται. Αντίπαλος τώρα είναι  ο χειμώνας που επακολουθεί που ήταν και ψυχρός και ιδιαίτερα μακρύς. Βέβαια τότε οι χειμώνες ήταν χειμώνες δεν ήταν όπως τώρα όπου βιώνουμε την κλιματική αλλαγή να την πω; την κλιματική κρίση; που το χειμώνα σπάνια βλέπουμε το χιόνι που βλέπαμε εκείνα τα χρόνια, σπάνια βλέπουμε ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες, σπάνια βιώνουμε χειμώνες με διάρκεια. Εκείνα τα χρόνια οι χειμώνες ήταν βαρύς γιατί έτσι ήταν το κλίμα της Ελλάδας, της Ευρώπης, το κλίμα του κόσμου όλου. Σήμερα βιώνουμε τις συνέπειες αν όχι της κλιματικής αλλαγής τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης και ελπίζω η φύση να βρει η ίδια να αμυνθεί ούτως ώστε να ξεπεράσει αυτό το κακό που εμείς οι άνθρωποι της έχουμε προκαλέσει. Αυτό σαν παρένθεση γιατί σαν γεωπόνος διδάχθηκα και μετεωρολογία στο Πανεπιστήμιο και πάντα συνηθίζουμε να λέμε ότι η γεωργία είναι ξεσκέπαστο μαγαζί, είναι πάντα στο έλεος του καιρού, κλείνει η παρένθεση.

[57:18] Επακολούθησε ένας βαρύς χειμώνας του 1943 προς 1944 και υπήρξαν κι άλλες καταστροφές του χωριού πέραν του χειμώνα, οι Γερμανοί έκαναν ξανά επίθεση και ότι απέμεινε το πυρπόλησαν το καλοκαίρι του 1943 ενώ κατά τον χειμώνα οι κάτοικοι υπέφεραν από την επιδημία της δυσεντερίας και φτάσαμε σε σημείο να έχουμε τελικά 39 νεκρούς ύστερα από το κάψιμο του χωριού ενώ υπήρξαν και εκτελέσεις εδώ στη φάρμα στο Παλιόχανο όπου εκτέλεσαν και εκεί κάποιους Καστανιώτες με αποτέλεσμα τα θύματα να είναι περίπου κοντά 70-80. Οι Γερμανοί δεν άφησαν τίποτα όρθιο στο χωριό παρά μονάχα κατά έναν παράδοξο τρόπο άφησαν όρθιες τις εκκλησίες δεν τις κατέστρεψαν, δεν ξέρω αν τις σεβάστηκαν αλλά όταν σέβεσαι την εκκλησία πρέπει να σέβεσαι και τους ανθρώπους.

[58:57] Ν.Ε. Άρα αφανίστηκε όλο το χωριό;

[59:00] Ζ.Ζ. Δεν έμεινε τίποτα.

[59:04] Ν.Ε. Ούτε κάποιος που να γλύτωσε, που να έχετε ακούσει κάποια ιστορία;

[59:10] Ζ.Ζ. Ναι, επίσης έχουμε ακούσει το εξής συγκινητικό ότι βρήκαν αφού έφυγαν οι Γερμανοί , έξω στο δάσος που είχαν πάει εκεί να γλυτώσουν όσοι μπορούσαν από τους ντόπιους, βρήκαν μια μάνα νεκρή και από πάνω της να προσπαθούν να βυζάξουν από την νεκρή μάνα  τα δύο δίδυμα αδέρφια ο Βασίλης και ο Νώντας Μανάκος έτσι τους αναφέρω εις μνημόσιον αιώνιον αλλά και όλους τους άλλους που για την Καστανιά ήταν μια πολύ μεγάλη καταστροφή μια πολύ μεγάλη απώλεια και διδακτική ταυτόχρονα γιατί όταν μπαίνει ο αδερφοκτόνος σπαραγμός τότε πολλές φορές  τα αποτελέσματα είναι αυτά και πολύ χειρότερα ακόμη τα οποία επακολούθησαν.

[1:00:27] Να πούμε τώρα λίγα πράγματα, επειδή οι εκκλησίες του χωριού έμειναν, δεν τις πείραξαν οι Γερμανοί κατά ένα παράδοξο τρόπο δεν ξέρω. Να πούμε λίγα πράγματα για τους ναούς της Καστανιάς;

[1:00:40] Ν.Ε. Να πούμε ναι για τους ναούς και να σας κάνω μετά μια επόμενη ερώτηση σχετικά με την Καστανιά, θα το πάμε λίγο προς τα πίσω να μου πείτε πως εργάζονταν πως τρέφονταν, αγροτικές δουλειές;

[1:01:05] Η Καστανιά πρέπει να πω ότι μετά από όλα αυτά τα γεγονότα τα τελευταία χρόνια δεν θυμάμαι ακριβώς την χρονολογία έχει ανακηρυχθεί μαρτυρικό χωριό από την Ελληνική Πολιτεία όπως και άλλα χωριά του Ασπροποτάμου [Στην καρδιά της Πίνδου, στα σύνορα της Θεσσαλίας και πιο συγκεκριμένα του Νομού Τρικάλων με την Ήπειρο, βρίσκονται τα χωριά του Ασπροποτάμου (Αχελώος), ανάμεσα σε βουνά με έλατα και μεγάλες χαράδρες. Βλαχοχώρια στην πλειονότητά τους, την περασμένη τους ακμή μαρτυρούν πλέον τα εναπομείναντα μοναστήρια και ξωκλήσια. Τα χωριά Ανθούσα, Χαλίκι, Κρανιά, Κατάφυτο, Μηλιά, Αγία Παρασκευή, Καλλιρρόη, Πολυθέα και Στεφάνι είναι πλέον ενταγμένα στον εθνικό κατάλογο του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000.] όπως είναι ο Αμάραντος [Σε απόσταση 38 χλμ. από την Καλαμπάκα και υψόμετρο 900 μ. βρίσκεται το χωριό Αμάραντος (Βεντίστα).] όπως και προς τα πάνω άλλα χωριά που έχουν υποστεί από την γερμανική λαίλαπα εκείνων των καιρών. Ο Σύλλογος της Καστανιάς σε συνεργασία και με την Κοινότητα σήμερα με τον Δήμο κάθε χρόνο την Κυριακή που είναι κοντά στην ημερομηνία εορτασμού του Αγίου Δημητρίου γίνεται στην Καστανιά λειτουργία και μνημόσυνο υπέρ αναπαύσεως των ψυχών των πεσόντων και εν συνεχεία στη στήλη εκεί που υπάρχει όπου αναγράφονται τα ονόματα των πεσόντων γίνεται και η επιμνημόσυνη δέηση. Αυτό έχει καθιερωθεί  πλέον και είναι ένα έθιμο του χωριού.

[1:02:22] Τώρα για τα επαγγέλματα της εποχής εγώ όπως σας είπα ο πατέρας μου όπως και άλλοι κάτοικοι της Καστανιάς έφυγαν από το χωριό αναζητώντας καλύτερη τύχη να το πω έτσι εδώ στις μεγάλες πόλεις αλλά αυτοί που έμεναν στο χωριό και έμεναν πολλοί τότε και το χειμώνα αρκεί να σας πω ότι λειτουργούσε και Σχολαρχείο και Δημοτικό το οποίο υπάρχει προσπαθούσαν να ζήσουν από τις καρυδιές μαζεύοντας καρύδια , από τις καστανιές μαζεύοντας κάστανα, επίσης  πάρα πολλές φουντουκιές και πάρα πολύ κτηνοτροφία. Πολύ σημαντικό υπήρχαν πρόβατα, γίδια εγώ θυμάμαι όσο μπορώ από τα χρόνια που βγάζαμε το καλοκαίρι εκεί τουλάχιστον μέχρι να πάω στο Πανεπιστήμιο το 1968 περίπου κάθε σπίτι είχε κάποιο αριθμό αιγοπροβάτων, των οποίων τη βόσκηση είχε αναλάβει με πληρωμή από όλο το χωριό ένας βοσκός και κάθε πρωί τα έπαιρνε ο βοσκός τα πήγαινε να βοσκήσουν σε κάποιες περιοχές πέριξ του χωριού και το βράδυ γυρνούσαν. Κάθε ένα από τα ζώα ήξερε πώς να επιστρέψει, που ήταν το σπίτι του. Σήμερα όλα αυτά έχουν εκλείψει γιατί ο κόσμος έχει φύγει δεν υπάρχει σχολείο. Όταν τα παιδιά γίνονται μιας κάποιας ηλικίας τότε αναζητούν τη μόρφωση στην Καλαμπάκα, στα Τρίκαλα και πολύ περισσότερο όταν περάσουν στο πανεπιστήμιο θα φύγουν θα πάνε αλλού. Σήμερα η ζωή στην Καστανιά δυστυχώς είναι το καλοκαίρι από  26 Ιουλίου ημέρα της Αγίας Παρασκευής που γιορτάζει και πανηγυρίζει το χωριό μέχρι τον 15Αύγουστο άντε και λίγο μετά. Μετά το σχεδόν το χωριό ερημώνει σήμερα υπάρχουν κάποιοι 40-50 άτομα μπορεί να μένουν στο χωριό και κάποιοι προφανώς συνταξιούχοι οι περισσότεροι περασμένης ηλικίας, νέοι δεν ζουν πλέον στο χωριό θα έρθουν μόνο το καλοκαίρι για λίγες μέρες. Εμείς βέβαια μπορεί να μένουμε το δίμηνο το καλοκαίρι αλλά εγώ είμαι συνταξιούχος, η γυναίκα μου και αυτό συνετέλεσε ήταν εκπαιδευτικός οπότε είχε τα καλοκαίρια ελεύθερα και μπορούσε να πάει να μείνει το καλοκαίρι με το γιό μας στο χωριό. Ο γιός μας εργάζεται τώρα στην Αθήνα οπότε καταλαβαίνετε ότι υπάρχουν αυτές οι δυσκολίες, όσο είμαστε καλά όμως  θα πηγαίνουμε και θα καθόμαστε στο χωριό δύο μήνες γιατί πραγματικά ανανεωνόμαστε.

[1:05:52] Τώρα να πούμε λίγα πράγματα για τις εκκλησίες του χωριού; Είπαμε ότι οι Γερμανοί άφησαν τις εκκλησίες ανέπαφες κατά ένα παράδοξο τρόπο δεν ξέρω γιατί. Αλλά είπαμε ότι αν το έκαναν αυτό από σεβασμό στις εκκλησίες σεβόμενος κανείς τον Θεό και τους Αγίους πρέπει να σέβεσαι και τους άλλους ανθρώπους αυτούς τους οποίους σκοτώνεις αλλά εν πάση περιπτώσει το ότι ‘μείναν είναι ένα σημαντικό γεγονός. Λοιπόν, κεντρικός ναός της Καστανιάς είναι ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου είναι πάνω στην κεντρική πλατεία, λίγο επάνω από την πλατεία όπου είναι το άγαλμα του Διονυσίου του Πύρρου και χτίστηκε το 1956, αλλά εγώ τα θυμάμαι τα εγκαίνια αυτού του ναού το 1956, θυμάμαι έχουν αποτυπωθεί στην μνήμη μου. Στη θέση όπου είναι σήμερα αυτός ο ναός προϋπήρχε παλαιός ναός ένας ετοιμόρροπος ναός του Αγίου Γεωργίου που είχε χτιστεί το 1795, λέγεται πως στην αυλή αυτού του ναού το 1824 είχε μιλήσει ο Γεώργιος Καραϊσκάκης που απευθυνόμενος στους νέους του χωριού τους συνέστησε να πάρουν τα όπλα για την απελευθέρωση της πατρίδας. Από τον παλαιό ναό διασώθηκαν σκεύη, εικόνες και το τέμπλο το οποίο είναι εξαιρετικής τέχνης. Αναφέρεται μάλιστα πως το τέμπλο ήταν δωρεά Καστανιωτών της Οδυσσού, αυτό το τέμπλο σήμερα κοσμεί και την καινούρια εκκλησία ενώ υπάρχει επέκταση και έχει προστεθεί ένα πολύ μεταγενέστερο τέμπλο. Επί τη ευκαιρία να πω ότι απέναντι από το ναό Αγίου Γεωργίου είναι ο Αστυνομικός  Σταθμός Καστανέας δηλαδή εκείνα τα χρόνια όπου η Καστανιά έσφυζε από ζωή όπως και όλα τα άλλα χωριά του Ασπροποτάμου υπήρχε στην Καστανιά Αστυνομικός Σταθμός, υπήρχε Αγροφύλακας, υπήρχαν οι δάσκαλοι, υπήρχε ΤΕΑ, δεν ξέρω τι θα πει ΤΕΑ δεν θυμάμαι, Τάγμα Εθνοφυλακής…, [Τάγματα Εθνοφυλακής Αμύνης (ΤΕΑ) ήταν ένα ειδικό παραστρατιωτικό σώμα που συγκροτήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1948, κατά τη διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου με απόφαση του Γενικού Επιτελείου Στρατού (ΓΕΣ). Τα ΤΕΑ ήταν η συνέχεια των Μονάδων Ασφαλείας Υπαίθρου (ΜΑΥ) και των Μονάδων Αποσπασμάτων Διώξεως (ΜΑΔ), που είχαν στελεχωθεί από άντρες δωσιλογικών και ακροδεξιών οργανώσεων, με δράση ήδη από την εποχή της Κατοχής.] Υπήρχαν κάποιοι Αξιωματικοί, έτσι λειτουργούσε τότε το κράτος ήταν αμέσως μετά τον Εμφύλιο συνέπεσαν μετά και τα χρόνια της δικτατορίας εν πάση περιπτώσει υπήρχε μια ζωή στο χωριό, υπήρχε βεβαίως και ιερέας μόνιμος τότε εγώ θυμάμαι τον πατέρα Χαρίλαο Παπαγεωργίου αυτόν θυμάμαι για πολλά χρόνια ιερέα του χωριού, εφημέριο και μάλιστα επειδή ασχολούμαι λίγο και με την ψαλτική, μου αρέσει η εκκλησιαστική ζωή θυμάμαι πήγαινα όταν ήμουν το καλοκαίρι εκεί πήγαινα και βοηθούσα στο ιερό εκεί τον πατέρα Χαρίλαο Παπαγεωργίου, ο οποίος είναι πατέρας σήμερα ενός πατρός Χαρίλαου Παπαγεωργίου που είναι εφημέριος του Ιερού Ναού του Αγίου Νικολάου του Βόλου και έχει και εγγονό παπά τον Ευθύμιο Παπαγεωργίου και σήμερα πρέπει να το αναφέρω έχουμε ιερέα τον  πατέρα Απόστολο Καραγκάνη που είναι και αυτός μόνιμος στο χωριό και είναι σημαντικό ένα χωριό να έχει παπά γιατί είναι σημείο αναφοράς, αυτά σαν παρένθεση.

[1:10:10] Πάμε τώρα στον ναό του Αγίου Αθανασίου, ο οποίος όπως προείπαμε πρέπει να υπήρχε πριν το 1758 τότε όμως έγινε η προέκταση του και η ανύψωση του όπως είναι σήμερα. Ο ναός είναι ρυθμού βασιλικής και είναι ο παλαιότερος ναός του χωριού. Σε σχετική επιγραφή διαβάζουμε «ιστορήθη ο θείος αυτός  ναός του Αγίου Αθανασίου Αλεξανδρείας, ο Άγιος Αθανάσιος ήταν Πατριάρχης Αλεξανδρείας, αρχιερατεύοντος , ήταν δηλαδή Δεσπότης, του Θεοφιλεστάτου Σταγών, εδώ στην Καλαμπάκα υπήρχε Δεσπότης, κυρίου Παρθενίου συνδρομήται και εξόδων των ευλαβεστάτων Χριστιανών τούτης της χώρας επιτροπεύοντος, επίτροποι δηλαδή ήταν, κυρ Παπαπολυμέρου Ιωάννου και κυρ Παπανικολάου δια χειρός Δημητρίου Αθανασίου Ζούκη καλαρρύτου και Γεωργίου μαθητού 3 Ιουλίου 1783» δηλαδή αγιογραφήθηκε από έναν αγιογράφο προερχόμενο από τους καλαρρύτες [Οι Καλαρρύτες εντάσσονται γεωγραφικά στην περιοχή των Τζουμέρκων. ] τον Αθανάσιο Ζούκη και τον μαθητή του τον Γεώργιο. Στην εικόνα του τέμπλου του Αγίου Αθανασίου και άλλων εικόνων που είναι εξαιρετικής τέχνης, αν δεν έχετε έρθει σας συνιστώ να έρθετε να το δείτε, αναγράφεται χρονολογία ιστορήσεως δηλαδή χρονολογία αγιογραφήσεως το 1536. Από αυτό μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ο ναός υπήρχε από το 1500 περίπου απλώς το 1758 ανυψώθηκε όπως άλλωστε μαρτυρεί και σχετική επιγραφή που υπάρχει εκεί στον ναό.

[1:12:17] Σε μια συνοικία του χωριού που λέγεται μουριάνο είναι κτισμένη η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής που είναι η προστάτις του χωριού αλλά θα λέγαμε ότι η Αγία Παρασκευή είναι προστάτις του βλαχόφωνου ελληνισμού, σχεδόν όλα τα βλαχόφωνα χωριά ας πούμε το Μέτσοβο, η Κρανιά, το Χαλίκι που είναι το χωριό της μητέρας μου και το αγαπάω ιδιαιτέρως αυτό και την Καστανιά, έχουν κεντρικούς ναούς της Αγίας Παρασκευής. Είναι κτισμένη στη συνοικία μουριάνο της Καστανιάς είναι μία μικρή εκκλησία που ανακαινίστηκε το 1961 λειτουργεί μονάχα την ημέρα της Αγίας Παρασκευής και αν θέλει κάποιος να κάνει μια δικιά του λειτουργία συνεννοείται με τον ιερέα και μπορεί να κάνει λειτουργία στην Αγία Παρασκευή και έχει σημασία να πούμε ότι μπροστά από το ναό από το ιερό του ναού υπάρχει ο τάφος του μακαριστού ιερέος του πατρός Χαρίλαου Παπαγεωργίου. Ανακαινίστηκε το 1961 και λέγεται ότι στην αυλή της Αγίας Παρασκευής και μάλιστα στη σκιά ενός τεράστιου πλατάνου που υπήρχε εκεί είχε μιλήσει στους Καστανιώτες λέγεται ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός που αν είναι αληθές, που πιστεύω ότι είναι, σημαίνει ότι η εκκλησία υπήρχε και πριν το 1779.

[1:14:12] Στην Καστανιά υπάρχει και ο ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, η Αγία Σωτήρα όπως την ονομάζουν, δεν υπάρχει Αγία Σωτήρα υπάρχει ο ναός που αναφέρεται στο γεγονός της μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Αυτός ο ναός πρέπει να έχει κτιστεί πριν το 1800 και εκεί υπάρχει μια πλατεία προ του ναού μια μεγάλη πλατεία και εκεί την ημέρα της Αγίας Παρασκευής γίνεται ο χορός της πανήγυρης όπως και άλλες κατά καιρούς εκδηλώσεις. Εδώ να πω ότι εκείνο πάλι που έχει μείνει έντονα χαραγμένο στο μυαλό μου είναι τα πανηγύρια της Αγίας Παρασκευής όπως τα ζούσαμε και τα βιώναμε εκείνα τα χρόνια. Η πανήγυρη ξεκινούσε την παραμονή γινόταν ο εσπερινός στον ναό και την  επομένη στήνονταν ο χορός έτσι αυθόρμητα χωρίς κάποιος να ωθεί ο ένας τον άλλον. Μαζεύονταν όλο το χωριό να χορέψει μπροστά εκεί από την εκκλησία του Σωτήρος τη  ημέρα της Αγίας Παρασκευής το απόγευμα. Το πανηγύρι τότε κρατούσε 3 ημέρες. Σήμερα μετά βίας κρατιέται 1 ημέρα δυστυχώς δηλαδή ο κόσμος δεν είναι και αρκετός πλέον στο χωριό αλλά δεν συμμετέχει όπως συμμετείχε εκείνα τα χρόνια αυθόρμητα δεν υπάρχει αυτός ο αυθορμητισμός. Ευτυχώς που υπάρχει ο σύλλογος της Καστανιάς σήμερα και η κοινότητα που βοηθάει να γίνεται τουλάχιστον ένας χορός το απόγευμα της ημέρας της Αγίας Παρασκευής και έχει καθιερώσει τώρα τα τελευταία χρόνια να περνάει αμέσως μετά την λειτουργεία της Αγίας Παρασκευής ένας έφιππος δηλαδή ένας καβαλάρης ανά το χωριό κρατώντας στα χέρια του την εικόνα της Αγίας Παρασκευής, καλό είναι και αυτό σαν ένα έθιμο των καιρών μας, να μην τα ξεχνάμε αυτά.

[1:16:54] Με την ευκαιρία να πω ότι λένε οι ιστορικοί, μοναστήρια τόποι, πόλεις, χωριά που είχαν κοντά τους μοναστήρι ή μοναστήρια κατάφεραν να διατηρήσουν αλώβητη την πίστη και την παράδοση κατά τα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας τα 400 χρόνια της σκλαβιάς. Με την ευκαιρία να πω ότι αυτό ισχύει και για την Καλαμπάκα που έχει εδώ τα Μετέωρα γι’ αυτό λέει κάποιος ιστορικός στην Καλαμπάκα δεν υπάρχει τζαμί.

[1:17:39] Λοιπόν, την αναφορά μας αυτή σε κάποια ιστορικά γεγονότα της Καστανιάς που την σημάδεψαν την τελειώνουμε απλώς επισημαίνουμε ότι λαός που δεν γνωρίζει το παρελθόν του δυσκολεύεται να οργανώσει το παρόν του και  διακυβεύει το μέλλον του. Χρέος όλων μας είναι να μην ξεχνάμε τους τόπους καταγωγής μας όπως για μένα είναι η Καστανιά, το χωριό μας που είναι και ο τόπος της καρδιάς μας, ένας τόπος που δικαιούται να παραμείνει ζωντανός στους αιώνες των αιώνων. Ευχαριστώ.